URBANIZATSIYALASHGAN HUDUDLARDA QO'LQANOTLILAR (CHIROPTERA) EKOLOGIYASI VA ULARNING HASHAROTLAR SONINI TARTIBGA SOLISHDAGI ROLI
Keywords:
Kalit so'zlar: qo'lqanotlilar, Chiroptera, urbanizatsiya, hasharotlar nazorati, bioindikator, shahar ekologiyasi, biologik xizmatlar, Toshkent.Abstract
ANNOTATSIYA
(O'zbek tilida) Ushbu maqolada O'zbekiston shaharlari va urbanizatsiyalashgan
hududlarida qo'lqanotlilar (Chiroptera tartibiga mansub) ekologiyasi va ularning
hasharotlar populyatsiyasini biologik yo'l bilan tartibga solishdagi ahamiyati
o'rganilgan. Toshkent va boshqa shaharlar misolida 2019–2024-yillar davomida olib
borilgan kuzatishlar natijasida 12 tur qo'lqanotli aniqlangan. Bir kechada bitta individ
o'rtacha 600–1200 dona hasharot, jumladan zararli chivinlar, kapalaklar va
qo'ng'izlarni yo'q qilishi aniqlangan. Shahar ekosistemalarida qo'lqanotlilarning tabiiy
hasharot nazoratini ta'minlashdagi ekologik xizmatlari, yashash muhitlari va ularning
saqlanishi muammolari muhokama qilinadi.
References
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO'YXATI
1. Boyles J.G., Cryan P.M., McCracken G.F., Kunz T.H. (2011). Economic
importance of bats in agriculture. Science, 332(6025), 41–42.
2. Kunz T.H., Torrez E.B., Bauer D., Lobova T., Fleming T.H. (2011).
Ecosystem services provided by bats. Annals of the New York Academy of Sciences,
1223(1), 1–38.
3. Russo D., Jones G. (2015). Bats as bioindicators: an introduction. Mammalian
Biology, 80(3), 157–158.
4. Rebelo H., Rebelo H., Jones G. (2010). Ground validation of presence‐only
modelling with rare species: a case study on bat conservation. Journal of Applied
Ecology, 47(1), 41–51.
5. Arlettaz R., Jones G., Racey P.A. (2001). Effect of acoustic clutter on prey
detection by bats. Nature, 414, 742–745.
6. Azimov D.A., Shernazarov E. (2018). O'zbekiston sutemizuvchilari.
Toshkent: Fan nashriyoti. 342 b.
7. Yusupov Z.M., Abdullayev K. (2020). Qo'lqanotlilarning ekologik roli va
ularni muhofaza qilish. O'zbekiston biologiya jurnali, 4(2), 112–118.
8. Rahimov A.B. (2021). Toshkent shahri qo'lqanotlilari faunasi va ekologiyasi.
Biologiya fanlari nomzodi dissertatsiyasi. Toshkent: O'zMU. 156 b.
9. Wickramasinghe L.P., Harris S., Jones G., Vaughan N. (2003). Bat activity
and species richness on organic and conventional farms. Agriculture, Ecosystems &
Environment, 99(1–3), 235–243.
10. Frick W.F., Hayes J.P., Heady P.A. (2012). Seasonal and nightly variation
in foraging behaviour of California leaf-nosed bat. Journal of Mammalogy, 93(2), 384–
394.
11. United Nations (2023). World Urbanization Prospects 2023. New York: UN
Department of Economic and Social Affairs.
12. IUCN (2024). The IUCN Red List of Threatened Species. Version 2024-1.
www.iucnredlist.org