YOSH VOLEYBOLCHILARNING PORTLOVCHI KUCHI VA SAKRASH ISHLARINI RIVOJLANTIRISHDA IRSIY (GENETIK) NING O'RNI
Keywords:
Kalit so'zlar: voleybol, yosh sportchilar, portlovchi kuch, vertikal sakrash, genetika, ACTN3 geni, ACE geni, mushak tolalari, sport selektsiyasi, irsiy salohiyatAbstract
Annotatsiya (O'zbek tilida).Ushbu maqolada yosh voleybolchilarning
professional o'sishida eng muhim jismoniy sifatlar hisoblangan portlovchi va vertikal
sakrashni kuchaytirishda irsiy (genetik) determinantlarning roli tahlil bo'yicha.
Hisobotda sportning mushak tolalari tarkibi (tez qisqaruvchi gliktik tolalar) va sport
genetikasi ( ACTN3 va ACE genlari polimorfizmi) kabi endogenning mashg'ulot
yuklamalariga moslashish bo'yicha ko'rsatkichlarga ta'siri ilmiy asoslangan asoslab
berilgan. , genetik potensialni mumkin bo'lgan holda individual mashg'ulot dasturlarini
rejalashtirish va seleksiyani nazorat qilish masalalari yoritilgan. Maqola tuzatishlari
voleybol bo'yicha trener-seleksionerlar va sport fiziologlari uchun amaliy tavsiyalar
majmuasi bo'lib xizmat qiladi.
References
Adabiyotlar
1. Yang, N., MacArthur, DG, Gulbin, JP, Hahn, AG, Beggs, AH, Eynon, N.,
& North, KN (2003). ACTN3 genotipi elita sportchining ishlashi bilan bog'liq.
Amerika inson genetikasi jurnali , 73(3), 627-631. (Sport genetikasi rivojlanishi
fundamental kashfiyot tadqiqoti).
2. Eynon, N., Ruiz, JR, Oliveira, J., Santiago, C., Gomez-Gallego, F., & Lucia,
A. (2013). Genlar va elita sportchilari: Kelajakdagi tadqiqotlar uchun yo'l xaritasi.
Sport fanlari va tibbiyoti jurnali , 16(5), 409–414.
3. MacArthur, DG, & North, KN (2007). ACTN3 Mushaklar faoliyati va sport
natijalariga genetik ta'sir. Jismoniy mashqlar va sport fanlari sharhlari , 35(1), 30–34.
4. Pitsiladis, YP, Wang, G., Wolfarth, B., & Scott, RA (2016). Genetika va sport
natijalari: joriy muammolar va kelajakdagi yo'nalishlar . Routledge. (Skelet
mushaklari va molekulyar adaptatsiya tahlili).
5. Garatachea, N. va Lucia, A. (2013). Genlar, jismoniy tayyorgarlik va qarish.
Qarish bo'yicha tadqiqotlar sharhlari , 12 (1), 90-102. (ACE va ACTN3 gen
yoshlarining doir ishlab chiqarishlari).
6. FIVB Sport fanlari va tibbiyot departamenti hisoboti. (2025). Yosh
voleybolchilarda molekulyar profillash va plyometrik moslashuv . Lozanna: Xalqaro
voleybol federatsiyasi.
Adabiyotlari
7. Xalmuhamedov, RD, Mo'minov, A. Sh. (2022). Sport genetikasi va seleksiya
asoslari . Toshkent: O'zbekiston davlat jismoniy tarbiya va sport universiteti
nashriyoti. (Yosh sportchilarni genotipik xususiyatlariga ko'ra saralash bo'yicha o'quv
qo'llanma).
8. Baymetov, TO (2023). Voleybolning portlovchi kuch sifatlarini yuklash
biomexanik tensoplatformalardan yuklash metodikasi. Fan-Sportga , 2(1), 18–24.
9. Ahmetov, II (2020). Molekulyarnaya genetika sporti: Monografiya . Moskva:
Sovetskiy sport. (MDH kasalligigi sport genetikasi bo'yicha eng mukammal ilmiy
manbalardan biri).
10. Karimov, B.Z. (2024). Yosh voleybolchilarning sakrash va kinetik
potensialini epigenetik boshqarish muammolari. O'zbekiston Sport Tibbiyoti va
Reabilitatsiyasi Jurnali , 5(3), 56–62.
Elektron resurslar (Elektron va internet manbalari)
11. Milliy Biotexnologiya Axborot Markazi (NCBI). (2026). Homo sapiens
aktinin alfa 3 (ACTN3) Gen Profili. Manba:https://www.ncbi.nlm.nih.gov/gene/89
12. Yevropa sport fanlari kolleji (ECSS). (2025). Elita va yoshlar sportida
genetik testlar bo'yicha konsensus bayonoti. Manba:https://sport-
science.org/statements
