DISKRET VA UZLUKSIZ TASODIFIY MIQDORLARNING TAQSIMOT FUNKSIYALARINI TADQIQ ETISH
Keywords:
Kalit so‘zlar: tasodifiy miqdor, taqsimot funksiyasi, ehtimollik massasi, ehtimollik zichligi, matematik kutilma, dispersiya, binomial taqsimot, eksponensial taqsimot, statistik modellashtirish, ehtimollar nazariyasi.Abstract
Annotatsiya
Mazkur maqolada diskret va uzluksiz tasodifiy miqdorlarning taqsimot
funksiyalari, ularning ehtimollik massasi va zichlik funksiyalari bilan bog‘liqligi,
matematik kutilma hamda dispersiya kabi asosiy statistik ko‘rsatkichlar tizimli
ravishda tahlil qilindi. Tadqiqotda ehtimollar nazariyasining rivojlanish bosqichlari,
taqsimot funksiyasining nazariy mazmuni va amaliy modellashtirishdagi o‘rni
yoritildi. Diskret holatda P(X = x_i) = p_i, uzluksiz holatda esa f(x) ≥ 0, ∫f(x)dx = 1 va
F(x) = ∫_-∞^x f(t)dt munosabatlari ilmiy izohlandi. Natijalar qismida binomial va
eksponensial taqsimotlar asosida amaliy hisob-kitoblar bajarilib, taqsimot
funksiyalarining bosqichma-bosqich shakllanishi, ehtimolliklarning yig‘ilishi va
parametrlarning ta’siri jadval hamda grafiklar orqali ko‘rsatildi. Muhokamada diskret
va uzluksiz modeling yondashuvlari solishtirilib, ularning afzalliklari va cheklovlari
muhim statistik xulosalar bilan mustahkamlandi. Tadqiqot natijalari ehtimollik
nazariyasi, statistik tahlil va amaliy modellashtirishni o‘qitish hamda qo‘llashda
foydali nazariy-uslubiy asos bo‘lib xizmat qiladi.
References
REFERENCES
Sh. A. Alimov, T. A. Azlarov, M. S. Salohiddinov. Ehtimollar nazariyasi va
matematik statistika. Toshkent: O‘qituvchi, 2008.
T. A. Azlarov, N. A. Mansurov. Matematik analiz va ehtimollar nazariyasi
masalalari. Toshkent, 2015.
M. S. Salohiddinov. Ehtimollar nazariyasi va tasodifiy jarayonlar. Toshkent: Fan,
2002.
B. X. Haydarov. Matematik statistika asoslari. Toshkent, 2020.
O‘zbekiston Respublikasi Oliy ta’lim muassasalari uchun Ehtimollar nazariyasi
va matematik statistika fanidan o‘quv qo‘llanmalar.
Billingsley, P. (1995). Probability and measure (3rd ed.). Wiley.
Casella, G., & Berger, R. L. (2002). Statistical inference (2nd ed.). Duxbury.
Chakraborty, S. (2015). Generating discrete analogues of continuous probability
distributions: A survey of methods and constructions. Journal of Statistical
Distributions and Applications, 2(6). https://doi.org/10.1186/s40488-015-0028-6
Feller, W. (1968). An introduction to probability theory and its applications (Vol.
1, 3rd ed.). Wiley.
Grimmett, G. R., & Stirzaker, D. R. (2020). Probability and random processes
(4th ed.). Oxford University Press.
Lodwick, W. A., & Jamison, K. D. (2003). Estimating and validating the
cumulative distribution of a function of random variables: Toward the development of
distribution arithmetic. Reliable Computing, 9, 127–141.
Papoulis, A., & Pillai, S. U. (2002). Probability, random variables, and stochastic
processes (4th ed.). McGraw-Hill.
Ross, S. M. (2019). A first course in probability (10th ed.). Pearson.
Barbiero, A., & Hitaj, A. (2023). Discrete approximations of continuous
probability distributions obtained by minimizing Cramér-von Mises-type distances.
Statistical Papers, 64(5), 1669–1697. https://doi.org/10.1007/s00362-022-01356-2
Alzaatreh, A., Lee, C., & Famoye, F. (2012). On the discrete analogue of
continuous distributions. Statistical Methodology, 9(6), 589–603.