KATTA SONLAR QONUNI VA MARKAZIY LIMIT TEOREMASINING STATISTIK TAHLILDAGI AHAMIYATI

Authors

  • Ashurov Bakhtiyor Iskandarovich Author
  • Rasulov Shamshod Fazliddin o'g'li Author

Keywords:

Kalit so‘zlar: katta sonlar qonuni, markaziy limit teoremasi, matematik kutilma, dispersiya, tanlanma o‘rtachasi, Chebishev tengsizligi, Bernulli sxemasi, normal taqsimot, statistik xulosalash

Abstract

 
ANNOTATSIYA 
Ushbu  maqolada  katta  sonlar  qonuni  va  markaziy  limit  teoremasining  statistik 
tahlildagi  nazariy  hamda  amaliy  ahamiyati  batafsil  ko‘rib  chiqildi.  Tadqiqotda 
tasodifiy  miqdor,  matematik  kutilma,  dispersiya,  Chebishev  tengsizligi,  Bernulli 
sxemasi  va  normal  taqsimotning  o‘zaro  bog‘liqligi  tizimli  ravishda  yoritildi.  Katta 
sonlar  qonuni  tanga  tashlash  tajribasi  orqali  tekshirildi:  100,  500,  1000  va  5000 
martalik  sinovlar  uchun  nisbiy  chastotalar  hisoblanib, ular  nazariy  ehtimollik  bilan 
solishtirildi.  Markaziy  limit  teoremasi  esa  bir  xil  taqsimlangan  tasodifiy  sonlardan 
olingan  tanlanma  o‘rtachalarining  histogrammasi  va  ularning  standart  og‘ishining 
kamayish sur’ati orqali namoyish etildi. Natijalar kuzatuvlar soni oshgani sari empirik 
baholarning  barqarorlashishini,  o‘rtachalar  taqsimotining  normal  qonunga 
yaqinlashishini va statistik xulosalashning ishonchliligi kuchayishini ko‘rsatdi. Maqola 
yakunida  iqtisodiyot,  sug‘urta,  bank  va  ma’lumotlar  tahlili  kabi  sohalarda  ushbu 
teoremalar qanday amaliy rol o‘ynashi muhokama qilinadi. 

References

ADABIYOTLAR

Borsato, L., Horta, E., & Souza, R. R. (2024). Product disintegrations: A law of large

numbers via conditional independence. Statistics & Probability Letters, 208, 110056.

https://doi.org/10.1016/j.spl.2024.110056

Casella, G., & Berger, R. L. (2002). Statistical inference (2nd ed.). Duxbury.

Durrett, R. (2019). Probability: Theory and examples (5th ed.). Cambridge University

Press.

Horvath, B., Jacquier, A., Muguruza, A., & Søjmark, A. (2024). Functional central

limit theorems for rough volatility. Finance and Stochastics, 28, 615–661.

https://doi.org/10.1007/s00780-024-00533-5

Kwak, S. G., & Kim, J. H. (2017). Central limit theorem: The cornerstone of modern

statistics. Korean Journal of Anesthesiology, 70(2), 144–156.

https://doi.org/10.4097/kjae.2017.70.2.144

Liang, K., & Zhang, Y. (2024). Almost sure central limit theorem for error variance

estimator in pth-order nonlinear autoregressive processes. Mathematics, 12(10), 1482.

https://doi.org/10.3390/math12101482

Ross, S. M. (2019). A first course in probability (10th ed.). Pearson.

Shanafelt, D. W. (2025). How much is enough? Applying the law of large numbers to

the measurement of interactions between ecosystem services. Ecosystem Services, 74,

101736. https://doi.org/10.1016/j.ecoser.2025.101736

Ulyanov, V. V. (2024). From classical to modern nonlinear central limit theorems.

Mathematics, 12(14), 2276. https://doi.org/10.3390/math12142276

Vogel, R. M., Papalexiou, S. M., Lamontagne, J. R., & Dolan, F. C. (2025). When

heavy tails disrupt statistical inference. The American Statistician, 79(2), 221–235.

https://doi.org/10.1080/00031305.2024.2402898

Published

2026-06-02

How to Cite

Ashurov Bakhtiyor Iskandarovich, & Rasulov Shamshod Fazliddin o'g'li. (2026). KATTA SONLAR QONUNI VA MARKAZIY LIMIT TEOREMASINING STATISTIK TAHLILDAGI AHAMIYATI . TADQIQOTLAR, 87(2), 243-251. https://journalss.org/index.php/tad/article/view/31924