AVESTA IJTIMOIY MODELINING MARKAZIY OSIYO TARIXI NUQTAI NAZARIDAN TALQINI
Keywords:
Kalit so‘zlar: Avesto, Markaziy Osiyo, ijtimoiy model, funksional tizim, asha, qadimgi Baqtriya, Marg‘iyona, zardushtiylik, manbashunoslik.Abstract
ANNOTATSIYA
Mazkur maqolada Avestodagi ijtimoiy-funksional model Markaziy Osiyo
tarixiy kontekstida manbashunoslik nuqtai nazaridan tahlil qilinadi. Tadqiqotning
asosiy maqsadi Avesto matnlarida aks etgan ijtimoiy birliklar, ularning funksional
vazifalari hamda ushbu modelning qadimgi Markaziy Osiyo jamiyatlari tarixini talqin
qilishdagi ilmiy ahamiyatini aniqlashdan iborat. Tadqiqot davomida manbashunoslik,
tarixiy-qiyosiy, tizimli-funksional va germenevtik metodlardan foydalanildi. Avesto
matnlaridagi āθravan (ruhoniy), raθaēštar (jangchi), vāstryō.fšuyant (chorvador-
dehqon) kabi ijtimoiy birliklarning diniy, harbiy va iqtisodiy funksiyalari tahlil qilindi.
Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatadiki, Avestodagi ijtimoiy model zamonaviy
ma’nodagi qat’iy sinfiy tuzilma emas, balki kosmik tartib (asha), axloqiy burch va
ijtimoiy vazifalarga asoslangan funksional tizim sifatida shakllangan. Ushbu modelni
Markaziy Osiyo tarixiy jarayonlari, xususan qadimgi Baqtriya-Marg‘iyona
sivilizatsiyasi va ilk eroniy madaniy qatlamlar bilan qiyosiy o‘rganish Avestoning
tarixiy manba sifatidagi ilmiy qiymatini kengaytiradi.
References
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
1. Boyce, M. A History of Zoroastrianism. Vol. I: The Early Period. Leiden: Brill,
1975.
2. Boyce, M. Textual Sources for the Study of Zoroastrianism. Manchester:
Manchester University Press, 1984.
3. Duchesne-Guillemin, J. La religion de l’Iran ancien. Paris: Presses
Universitaires de France, 1962.
4. Gnoli, G. Zoroaster’s Time and Homeland. Naples: Istituto Universitario
Orientale, 1980.
5. Humbach, H. The Gathas of Zarathushtra and the Other Old Avestan Texts.
Heidelberg: Winter, 1991.
6. Skjærvø, P.O. The Spirit of Zoroastrianism. New Haven: Yale University Press,
2011.
7. Gershevitch, I. “Zoroaster’s Own Contribution.” Journal of Near Eastern
Studies. 1964. Vol. 23. No. 1.
8. Asqarov, A. O‘zbek xalqining etnogenezi va etnik tarixi. Toshkent: Universitet,
2007.
9. Rtveladze, E.V. Sivilizatsii, gosudarstva, kultury Tsentralnoy Azii. Toshkent,
2005.
10. Sagdullayev, A. Qadimgi O‘zbekiston ilk yozma manbalarda. Toshkent, 1996.
11. Ishoqov, M. Avesto va qadimgi Turon madaniyati. Toshkent: Fan, 2001.
12. Sarianidi, V.I. Margiana and Protozoroastrism. Athens, 1998.
13. Kohl, P. The Making of Bronze Age Eurasia. Cambridge University Press, 2007.
