O'ZBEKISTON RESPUBLIKASI KICHIK BIZNES VA TADBIRKORLIK KO'RSATKICHLARINING IQTISODIYOTGA TA'SIRINI EKONOMETRIK MODELLASHTIRISH
Keywords:
Kalit so'zlar: kichik biznes, tadbirkorlik, ekonometrik modellashtirish, yalpi ichki mahsulot, regressiya tahlili, korrelyatsiya, bandlik, iqtisodiy o'sish, O'zbekiston iqtisodiyoti, tasviriy statistika.Abstract
Annotatsiya. Mazkur maqolada O'zbekiston Respublikasida kichik biznes va
tadbirkorlik ko'rsatkichlarining milliy iqtisodiyotga ta'siri ekonometrik modellashtirish
usullari yordamida tahlil qilingan. Tadqiqotda O'zbekiston Milliy statistika
qo'mitasining 2014–2023 yillar oralig'idagi rasmiy ma'lumotlari asosida tasviriy
statistika, korrelyatsion tahlil, model taxminlarini tekshirish (Breusch–Pagan, Durbin–
Watson, VIF) va ko'p faktorli regressiya modeli qo'llangan. Kichik biznes subyektlari
soni hamda ularning ishlab chiqarish hajmi YaIM bilan o'rtasidagi bog'liqlik miqdoriy
jihatdan baholangan. Regressiya modelining izohlovchanlik darajasi R² = 0,81 ni
tashkil etib, barcha taxminlar statistik jihatdan tasdiqlangan. Tadqiqot natijalari kichik
biznesning ishlab chiqarish salohiyatini kengaytirish iqtisodiy o'sishning hal qiluvchi
omili ekanligini ko'rsatadi.
References
https://journalss.org 87-son_4-to’plam_Iyun-2026 83
ISSN:3030-3613
xulosaga olib keladi: kichik biznes siyosatida korxonalar sonini oshirishdan ko'ra,
mavjud korxonalarning ishlab chiqarish salohiyatini kengaytirish va samaradorligini
oshirish yanada samarali yondashuv hisoblanadi. 2022–2026 yillar taraqqiyot
strategiyasida belgilangan hududlarda 200 ta yangi sanoat zonasini tashkil etish va
biznes-inkubatorlar tizimini rivojlantirish yo'nalishi yuqoridagi xulosani qo'llab-
quvvatlaydi, chunki bu chora-tadbirlar aynan mavjud kichik biznesning ishlab
chiqarish imkoniyatlarini kengaytirishga qaratilgan. Tadqiqotning cheklanganligi
sifatida vaqt qatori uzunligining nisbatan qisqaligi (n = 10) ni qayd etish kerak.
Kelajakdagi tadqiqotlarda hududlar kesimida panel ma'lumotlar qo'llanilishi va ARDL
yoki VAR modellari orqali uzoq muddatli bog'liqliklar o'rganilishi tavsiya etiladi.
Ushbu maqolada O'zbekiston kichik biznesining YaIMga ta'siri OLS regressiya modeli
orqali miqdoriy baholandi. Asosiy xulosalar: Kichik biznes ko'rsatkichlari va YaIM
o'rtasida kuchli statistik bog'liqlik mavjud (r = 0,81–0,85). Model 2014–2023 yillar
oralig'idagi YaIM o'zgarishlarining 81 foizini izohlaydi; Kichik biznesning ishlab
chiqarish hajmi YaIMga subyektlar soniga nisbatan kuchliroq ta'sir ko'rsatadi (β₂ =
0,81 > β₁ = 0,43), bu siyosat yo'nalishlarini belgilashda muhim ahamiyat kasb etadi;
Barcha ekonometrik taxminlar bajarilganligi (geteroskedastiklik, avtokorrelatsiya va
ko'p kollinearlik yo'qligi) tasdiqlanib, model ishonchliligi ta'minlangan; Kichik
biznesni qo'llab-quvvatlashga qaratilgan davlat siyosatini texnologik modernizatsiya,
moliyalashtirishni kengaytirish va ishlab chiqarish infratuzilmasini rivojlantirish
yo'nalishida davom ettirish maqsadga muvofiq.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
1. O'zbekiston Respublikasining "Kichik tadbirkorlik va xususiy tadbirkorlik
to'g'risida"gi Qonuni. — Toshkent, 2012. URL: https://lex.uz/docs/569604
2. O'zbekiston Respublikasi Prezidentining 2022–2026 yillarga mo'ljallangan Yangi
O'zbekistonning taraqqiyot strategiyasi to'g'risidagi Farmoni. — Toshkent, 2022.
URL: https://lex.uz/docs/5841063
3. O'zbekiston Respublikasi Milliy statistika qo'mitasi. Kichik biznes va xususiy
tadbirkorlik statistikasi. — Toshkent, 2024. URL: https://stat.uz/uz/rasmiy-
statistika/small-business-and-entrepreneurship-2
4. Beck T., Demirguc-Kunt A., Levine R. SMEs, Growth, and Poverty: Cross-Country
Evidence // Journal of Economic Growth. — 2005. — Vol. 10, No. 3. — P. 199–
229. URL: https://link.springer.com/article/10.1007/s10887-005-3533-5
5. The Impact of Small and Medium Enterprise Financing on Economic Growth:
Empirical Evidence from Uzbekistan // Innovation Science and Technology
Journal. — 2025. URL: https://ist-journal.uz/index.php/IST/article/view/369
6. Forecasting GDP Growth and GDP per Capita in Uzbekistan by the OLS Regression
Analysis // ResearchGate. — 2024. URL:
https://www.researchgate.net/publication/383670966
7. Analysis of Uzbekistan's Main Economic Indicators and GDP Growth // Zenodo. —
2026. URL: https://zenodo.org/records/18622829
8. Kichik biznes va xususiy tadbirkorlik subyektlarining aholi bandligidagi o'rni va
ahamiyati // ResearchGate. — 2024. URL:
https://www.researchgate.net/publication/381379036
9. O'zbekistonda kichik biznes va oilaviy tadbirkorlikning roli: ijtimoiy va iqtisodiy
jihatlar // inlibrary.uz. — 2024. URL: https://inlibrary.uz/index.php/universal-
scientific-research/article/view/59094
10. O'zbekistonda kichik va o'rta biznesni davlat tomonidan qo'llab-quvvatlash
samaradorligi // jmmf.uz. — 2024. URL: https://www.jmmf.uz/fileView?id=416
11. Kichik biznes va tadbirkorlikni rivojlantirishning me'yoriy-huquqiy asoslari //
ResearchGate. — 2024. URL:
https://www.researchgate.net/publication/384748851
12. Econometric Modeling of Agricultural Exports and Economic Growth in
Uzbekistan // Annual Methodological Archive Research Review. — 2026. — Vol.
4, No. 5. — P. 183–193. URL:
https://amresearchjournal.com/index.php/Journal/article/view/2090
13. Forecasting Indicators of Business Development in Uzbekistan // Eksyar: Jurnal
Ekonomi Syari'ah dan Bisnis Islam. — 2022. URL:
https://doaj.org/article/2d91600dd00342728ac8bb9d45124ffd
14. Siddiqov M. O'zbekistonda kichik biznes va xususiy tadbirkorlikni qo'llab-
quvvatlashning ijtimoiy-iqtisodiy aspektlari. — Toshkent, 2021. URL:
https://yashil-iqtisodiyot-taraqqiyot.uz/journal/index.php/GED/article/view/5158
15. World Bank. Doing Business Report: Comparing Business Regulation in 190
Economies. — Washington, DC: World Bank, 2023. URL:
https://www.doingbusiness.org/en/reports/global-reports/doing-business-2020
