GEMOTOLOGIK ANALIZATOR APPARATI ISHLASH PIRINSIPI O’RGANISH
Abstract
Kirish
Zamonaviy tibbiy diagnostika tizimida laboratoriya tahlillarining aniqligi
bevosita qo‘llanilayotgan texnologik uskunalar imkoniyatlariga bog‘liqdir.
Gematologik analizatorlar qon tarkibidagi shaklli elementlarni miqdoriy va sifat
jihatidan tahlil qiluvchi murakkab elektron-mexanik qurilmalar hisoblanadi. Ushbu
apparatlarning ishlash prinsipini chuqur o‘rganish, laboratoriya natijalarining
haqqoniyligini ta’minlash hamda texnik nosozliklarning oldini olishda muhim
ahamiyat kasb etadi. Hozirgi vaqtda gematologik tahlillarda asosan uchta fundamental
prinsipdan foydalaniladi. Bular: elektr impedans usuli, lazerli oqim sitometriyasi va
fotometrik tahlil metodlaridir. Elektr impedans yoki Kulter prinsipi hujayralarning
elektr qarshiligini o‘lchashga asoslangan bo‘lib, u hujayra hajmini aniqlash imkonini
beradi. Lazerli skanerlash usuli esa hujayra tuzilishi va granulyatsiyasi haqida aniqroq
ma’lumot berib, leykotsitlar formulasini differensial tahlil qilishga xizmat qiladi.
Ushbu maqolada gematologik analizatorlarning ichki tuzilishi, gidravlik tizimlarining
ishlash tartibi va sensorlar tomonidan signallarni qayta ishlash jarayonlari batafsil
ko‘rib chiqiladi. Shuningdek, apparatning ishlash prinsipini o‘rganish davomida
yuzaga keladigan texnik muammolar va ularni bartaraf etish uslubiyoti tahlil qilinadi.
Diagnostika jarayonlarini avtomatlashtirish, nafaqat vaqtni tejash, balki inson omili
bilan bog‘liq xatoliklarni minimallashtirishning asosiy omilidir. Gematologik
analizatorning ishlash jarayoni bir necha ketma-ket bosqichlardan iborat bo‘lib,
ularning har biri yuqori aniqlikdagi texnik nazoratni talab etadi. Birinchi bosqichda
apparat qon namunasini maxsus reagentlar bilan aralashtiradi. Bunda eritrotsitlarni
sanash uchun namuna suyultirilsa, leykotsitlarni tahlil qilish uchun eritrotsitlarni
parchalovchi (lizis) eritmalardan foydalaniladi. Ushbu jarayon gidravlik blokning
klapanlari va nasoslari yordamida qat’iy belgilangan hajmlarda amalga oshiriladi.
Ikkinchi bosqichda tahlil qilinayotgan namuna o‘lchov kamerasiga uzatiladi. Kulter
prinsipi bo‘yicha ishlovchi qurilmalarda hujayralar mikroskopik tuynuk — aperturadan
o‘tayotganda elektr impulslari hosil bo‘ladi. Har bir impuls bitta hujayraga mos keladi,
impulsning amplitudasi esa hujayraning hajmiga mutanosib bo‘ladi. Zamonaviy besh
differensialli analizatorlarda esa lazer nuri hujayraga urilib, turli burchaklarga
sochiladi. Nur sochilish burchagi hujayraning donadorligi va yadrosining murakkabligi
haqida ma’lumot beradi.
References
1. Magzumov, X. B. (2018). Laboratoriya ishi va tahlil usullari. Toshkent:
"Iqtisod-moliya". (Gematologik tahlillarni o‘tkazish metodikasi bo‘yicha
fundamental qo‘llanma).
2. Murodov, M. M., & Saidov, J. S. (2022). Tibbiy apparatlarni modellashtirish
va loyihalash. Toshkent: "Innovatsion rivojlanish nashriyoti".
(Analizatorlarning matematik modellarini tuzish qismi uchun).
3. O‘zbekiston Respublikasi Adliya vazirligidan ro‘yxatdan o‘tgan nizom.
(2019). O‘lchash vositalarini davlat qiyoslovidan o‘tkazish tartibi. (Tibbiy
jihozlarning metrologik ishonchliligi bo‘yicha huquqiy asos).
4. Xudoyberdiyev, A. T. (2021). Biomeditsina muhandisligi asoslari. O‘quv
qo‘llanma. Namangan: NamMTI nashriyoti.
5. Ahmedova, M. D. (2017). Klinik gematologiya: zamonaviy tahlil usullari.
Toshkent: "Abu Ali ibn Sino" nomidagi tibbiyot nashriyoti.
6. Qosimov, S. S. (2020). Axborot-o‘lchov tizimlari va ularning tibbiyotdagi o‘rni.
"Fan va texnika" jurnali, 5-son, 12-18-betlar.
7. Raximov, O. N. (2019). Tibbiy elektron qurilmalarning ishonchliligini
ta’minlash. SamDU ilmiy axborotnomasi, 3-jild, 110-115-betlar.
8. O‘z DSt 8.013:2021. O‘lchashlarning yagona birlikda bo‘lishini ta’minlash.
Tibbiyotda qo‘llaniladigan o‘lchash vositalari. (Davlat standarti).
9. Yo‘ldoshev, J. R. (2023). Avtomatlashtirilgan gematologik tahlil tizimlari:
qurilishi va ishlash prinsiplari. Uslubiy tavsiyanoma. Toshkent: Toshkent
tibbiyot akademiyasi.
10. Hamroyev, T. S. (2018). Elektron tibbiyot apparatlari: Sxemotexnika va
ekspluatatsiya. Buxoro: BuxMTI nashriyoti.
