STARTUPLARNING INVESTITSION JOZIBADORLIGINI BAHOLASH: USLUBLAR VA MEZONLAR (AT ALOQABANK MISOLIDA)
Abstract
2020–2025-yillarda O‘zbekistonda raqamli iqtisodiyot, fintech, elektron tijorat
va IT-xizmatlar tez rivojlandi. Bu jarayon startaplarning investitsion jozibadorligini
baholashni banklar, venchur fondlar va xususiy investorlar uchun dolzarb masalaga
aylantirdi. Startap odatda yuqori o‘sish salohiyatiga ega, lekin barqaror daromad tarixi
qisqa bo‘lgan innovatsion biznes hisoblanadi. Shu sababli uni baholashda faqat
moliyaviy ko‘rsatkichlar emas, balki bozor hajmi, texnologik ustunlik, jamoa sifati,
biznes-model va risklar ham hisobga olinadi.
Startaplarning investitsion jozibadorligini baholashda bir nechta uslublar
qo‘llaniladi. Birinchisi — diskontlangan pul oqimlari usuli bo‘lib, bunda kelajakdagi
daromadlar bugungi qiymatga keltiriladi. Ikkinchisi — multiplikatorlar usuli, ya’ni
startap daromadi, foydasi yoki foydalanuvchilar soni o‘xshash kompaniyalar bilan
solishtiriladi. Uchinchisi — venchur kapital usuli bo‘lib, investor kutilayotgan chiqish
qiymati va talab qilinadigan daromadlilik asosida ulushni baholaydi. To‘rtinchisi —
skoring usuli, unda startap jamoasi, mahsulot, bozor, raqobat, moliyaviy intizom va
huquqiy shaffoflik ball tizimida baholanadi.
AT “Aloqabank” misolida startaplarni baholashda bankning moliyaviy
barqarorligi muhim omil hisoblanadi. Bankning aktivlari 2020-yilda 8,108 trln so‘m
bo‘lgan bo‘lsa, 2024-yilda 23,251 trln so‘mga yetgan. Bu davrda aktivlar 2,87 baravar
oshgan. Kredit portfeli 2020-yildagi 5,706 trln so‘mdan 2024-yilda 12,944 trln so‘mga,
ya’ni 126,8 foizga ko‘paygan. Depozitlar esa 4,924 trln so‘mdan 13,815 trln so‘mga
oshib, 180,6 foiz o‘sishni ko‘rsatgan. Bank kapitali 2020-yildagi 1,569 trln so‘mdan
2024-yilda 3,082 trln so‘mga yetib, 96,5 foizga oshgan.
References
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YXATI
1. Drozdov, O. A., Fedorova, E. A. Metodi otsenki investitsionnoy
privlekatelnosti Startup-proyektov v usloviyax sifrovizatsii i riskov. // Finansi i kredit.
– Moskva, 2023. – T. 29, № 4. – S. 845-862.
2. Gompers, P., Kaplan, S. N., Mukharlyamov, V. What do venture
capitalists do? A review of Startup valuation and investment criteria. // Journal of
Financial Economics. – 2020. – Vol. 137, Issue 3. – P. 712-731.
3. Gomzin, A. V., Baranov, A. O. Primeneniye kompleksnogo podxoda k
otsenke venchurnix proyektov na rannix stadiyax razvitiya. // Voprosi ekonomiki. –
Moskva, 2022. – № 8. – S. 112-128.
4. Karimov, N. G. O‘zbekistonda venchur moliyalashtirish bozorini
rivojlantirish va innovatsion loyihalarni baholash metodologiyasi. // Iqtisodiyot va
innovatsion texnologiyalar. – Toshkent, 2024. – № 3. – B. 45-56.
5. Vahobov, A. V., Malikov, T. S. Moliyaviy tahlil va investitsion
loyihalarni baholash. Darslik. – Toshkent: Iqtisod-Moliya, 2021. – 412 b.
