KIBERTOVLAMACHILIK JINOYATLARINING PROFILAKTIKASINI TA’MINLASHNING KRIMINOLOGIK, HUQUQIY VA TASHKILIY ASOSLARI
Keywords:
Kalit so‘zlar: kibertovlamachilik, huquqbuzarliklar profilaktikasi, kiberxavfsizlik, ransomware, situatsion profilaktika, routine activity theory, raqamli dalil, shaxsga doir ma’lumotlar, kiberjinoyatchi profili, jabrlanuvchini himoya qilishAbstract
Annotatsiya. Ushbu maqolada kibertovlamachilik jinoyatlarining
profilaktikasini ta’minlash masalalari kriminologik, jinoyat-huquqiy, tashkiliy va
texnologik jihatdan tahlil qilinadi. Tadqiqot O‘zbekiston Respublikasining
huquqbuzarliklar profilaktikasi, kiberxavfsizlik, shaxsga doir ma’lumotlar va jinoiy
javobgarlikka oid qonunchiligi, xalqaro hujjatlar, xorijiy tajriba, ilmiy maqolalar,
doktorlik dissertatsiyalari hamda kiberxavfsizlik bo‘yicha amaliy adabiyotlar asosida
olib borilgan. Maqolada kibertovlamachilik profilaktikasi jinoyat sodir etilgandan
keyin aybdorni jazolash bilan cheklanmasligi asoslantiriladi. Samarali profilaktika
xavf omillarini erta aniqlash, jinoyatchi imkoniyatlarini kamaytirish, potensial
jabrlanuvchilarni himoya qilish, raqamli savodxonlikni oshirish, idoralararo
hamkorlik, tezkor javob mexanizmlari, raqamli dalillarni saqlab qolish va
kiberjinoyatchilik ekotizimini izdan chiqarish choralarini o‘z ichiga olishi kerak.
Maqolada routine activity theory, situational crime prevention, cybercriminal profiling,
ransomware va double-extortion ransomware bo‘yicha ilmiy ishlar tahliliga alohida
e’tibor qaratiladi.
References
1. O‘zbekiston Respublikasi Jinoyat kodeksi. 1994-yil 22-sentabr. Qonunchilik
ma’lumotlari milliy bazasi.
2. O‘zbekiston Respublikasining 2014-yil 14-maydagi O‘RQ-371-son
“Huquqbuzarliklar profilaktikasi to‘g‘risida”gi Qonuni. Qonunchilik ma’lumotlari
milliy bazasi.
3. O‘zbekiston Respublikasining 2022-yil 15-apreldagi O‘RQ-764-son
“Kiberxavfsizlik to‘g‘risida”gi Qonuni. Qonunchilik ma’lumotlari milliy bazasi.
4. O‘zbekiston Respublikasining 2019-yil 2-iyuldagi O‘RQ-547-son “Shaxsga doir
ma’lumotlar to‘g‘risida”gi Qonuni.
5. Council of Europe. Convention on Cybercrime. Budapest, 23 November 2001.
6. United Nations Office on Drugs and Crime. Cybercrime Module 6: Practical Aspects
of Cybercrime Investigations and Digital Forensics.
7. United Nations Office on Drugs and Crime. Cybercrime Module 8: Cybersecurity
and Cybercrime Prevention — Strategies, Policies and Programmes.
8. National Cyber Security Centre; National Crime Agency. Ransomware, Extortion
and the Cyber Crime Ecosystem. United Kingdom, 2023.
9. Cybersecurity and Infrastructure Security Agency. StopRansomware Guide:
Ransomware and Data Extortion Prevention and Response.
10. National Institute of Standards and Technology. Ransomware Risk Management:
Cybersecurity Framework Profile. NIST IR 8374, 2022.
11. Leukfeldt E.R. Comparing Victims of Phishing and Malware Attacks: Unraveling
Risk Factors and Possibilities for Situational Crime Prevention. 2015.
12. Bada M., Nurse J.R.C. Profiling the Cybercriminal: A Systematic Review of
Research. IEEE Cyber Science Conference. 2021.
13. Bhardwaj A., Subrahmanyam G.V.B., Avasthi V., Sastry H. Ransomware: A
Rising Threat of New Age Digital Extortion. arXiv:1512.01980, 2015.
14. Vasoya S., Bhavsar K., Patel N. A Systematic Literature Review on Ransomware
Attacks. arXiv:2212.04063, 2022.
15. Meurs T. Double-Extortion Ransomware: A Study of Cybercriminal Profit, Effort,
and Risk. PhD dissertation. University of Twente, 2025.
16. Europol. Youth Pathways into Cybercrime. White Paper, 2016.
17. Europol. Internet Organised Crime Threat Assessment (IOCTA) 2024.
18. Pattnaik N., Nurse J.R.C., Turner S., Mott G., MacColl J., Huesch P., Sullivan J.
It’s More Than Just Money: The Real-World Harms from Ransomware Attacks. 2023.