O'SMIRLAR ORASIDA BULLINGNING PSIXOLOGIK XUSUSIYATLARI VA UNING OLDINI OLISHNING SAMARALI PROFILAKTIK TEXNOLOGIYALARI
Keywords:
Kalit so'zlar: bulling, o'smirlik psixologiyasi, agressiv xulq, empatiya, psixologik profilaktika, ijtimoiy moslashuv, maktab muhiti, psixologik xavfsizlik, kiberbulling, mediatsiya, trening dasturi, diagnostika, konflikt boshqaruvi.Abstract
ANNOTATSIYA: Ushbu maqolada umumiy o'rta ta'lim maktablarida o'smirlar
orasida uchraydigan bulling hodisasining psixologik xususiyatlari, shakllanish omillari
hamda uning oldini olishga qaratilgan profilaktik texnologiyalar keng va chuqur tahlil
qilinadi. Zamonaviy ta'lim muhitida o'quvchilarning psixologik xavfsizligini
ta'minlash dolzarb vazifalardan biri bo'lib, bulling ushbu jarayonga salbiy ta'sir
ko'rsatuvchi ijtimoiy-psixologik hodisa sifatida namoyon bo'lmoqda. Maqolada
bullingning shaxs rivojlanishiga ta'siri, uning tajovuzkor xulq, past empatiya, ijtimoiy
moslashuv qiyinchiliklari va tengdoshlar munosabatlari bilan bog'liqligi yoritiladi.
Bulling ishtirokchilarining — tajovuzkor, jabrlanuvchi va kuzatuvchi — psixologik
portreti atroflicha tahlil qilinadi. Jabrlanuvchilarning uzoq muddatli psixologik
oqibatlari, shu jumladan depressiya, ijtimoiy fobiya va akademik ko'rsatkichlarning
pasayishi masalalari ko'rib chiqiladi.
References
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
1. Karimova, V.M. (2022). Psixologiya: Darslik. Toshkent: O'qituvchi.
2. G'oziyev, E.G'. (2019). Yosh davrlari psixologiyasi. Toshkent: Universitet.
3. Nishonova, Z.T. (2020). Pedagogik psixologiya. Toshkent: TDPU nashriyoti.
4. Davletshin, M.G'. (2018). Pedagogik psixologiya asoslari. Toshkent: Fan.
5. Xasanov, A.A. (2021). O'smirlik davri psixologiyasi va muammolari. Toshkent:
Yangi nashr.
6. Yo'ldosheva, Sh.X. (2020). Maktabda psixologik xavfsizlik muhitini shakllantirish.
Toshkent: TDPU.
7. Toshmatova, M.R. (2023). Maktab bullingi: diagnostika va profilaktika.
Psixologiya va hayot jurnali, 4(2), 18–27.
8. O'zbekiston Respublikasi Xalq ta'limi vazirligi. (2022). Maktab muhitida
psixologik xavfsizlikni ta'minlash bo'yicha uslubiy qo'llanma. Toshkent:
XTXQTMOI.
9. Olweus, D. (1993). Bullying at School: What We Know and What We Can Do.
Oxford: Blackwell.
10. Smith, P.K. (2014). Understanding School Bullying: Its Nature and Prevention
Strategies. London: SAGE Publications.
11. Rigby, K. (2007). Bullying in Schools and What to Do About It (Revised Edition).
Melbourne: ACER Press.
12. Salmivalli, C. (2010). Bullying and the Peer Group: A Review. Aggression and
Violent Behavior, 15(2), 112–120.
13. Bandura, A. (1977). Social Learning Theory. Englewood Cliffs, NJ: Prentice-Hall.
