FERMENTATSIYA SHAROITLARINING POSTBIOTIK METABOLITLAR TARKIBI VA BIOLOGIK FAOLLIGIGA TA'SIRI
Keywords:
Kalit so‘zlar: Fermentatsiya sharoitlari, postbiotik metabolitlar, probiotiklar, qisqa zanjirli yog‘ kislotalari (SCFA), bakteriosinlar, ekzopolisaxaridlar (EPS), Lactobacillus, Bifidobacterium, antimikrobiyal faollik, immunomodulyatsiya, antioksidant, qattiq fazali fermentatsiya, suyuq fazali fermentatsiya, biologik faollik, metabolomika, farmatsevtika.Abstract
Annotatsiya
Fermentatsiya sharoitlari postbiotik metabolitlarning tarkibi va biologik
faolligiga sezilarli ta’sir ko‘rsatadi. Postbiotiklar – probiotik mikroorganizmlar
(masalan, Lactobacillus va Bifidobacterium turlarining) fermentatsiya jarayonida
ishlab chiqaradigan o‘lik hujayralar, ularning komponentlari va metabolitlari (SCFA,
bakteriosinlar, EPS va boshqalar) bo‘lib, ular jonli hujayralarsiz ham sog‘liq uchun
foydali ta’sir ko‘rsatadi. Ushbu maqolada fermentatsiya parametrlari (harorat, pH, oziq
muhit tarkibi, vaqt, kislorod darajasi) metabolitlar hosildorligi va faolligiga qanday
ta’sir etishi tahlil qilinadi. Optimal sharoitlarda (masalan, 37°C, pH 5.5–6.5) SCFA va
bakteriosinlar miqdori ortadi, bu esa antimikrobiyal, immunomodulyator va
antioksidant xususiyatlarni kuchaytiradi.
References
Foydalanilgan adabiyotlar
1. Thorakkattu P, et al. Postbiotics: Current Trends in Food and Pharmaceutical
Industry. Foods. 2022;11(19):3094. doi:10.3390/foods11193094.
2. Rafique N, et al. Promising bioactivities of postbiotics: A comprehensive
review. Journal of Agriculture and Food Research. 2023;14:100678.
doi:10.1016/j.jafr.2023.100678.
3. Prajapati N, et al. Postbiotic production: harnessing the power of microbial
fermentation. Frontiers in Microbiology. 2023;14:1306192.
doi:10.3389/fmicb.2023.1306192.
4. Zhu Y, et al. The Role of Inactivation Methods in Shaping Postbiotic
Composition and Modulating Bioactivity: A Review. Foods. 2025;14(13):2358.
doi:10.3390/foods14132358.
5. Amobonye A, et al. Postbiotics: an insightful review of the latest category in
functional foods. World Journal of Microbiology and Biotechnology. 2025;41:123.
doi:10.1007/s11274-025-04483-8.
6. Amiri S, et al. Fermentation optimization for co-production of postbiotics by
Bifidobacterium lactis BB12 in cheese whey. Waste and Biomass Valorization.
2021;12:xxxx. (Optimization of fermentation conditions).
7. Tong Y, et al. Optimizing postbiotic production through solid-state
fermentation with Bacillus amyloliquefaciens J and Lactiplantibacillus plantarum SN4
enhances antibacterial, antioxidant, and anti-inflammatory activities. PubMed. 2023.
doi:10.1016/j.foodchem.2023.XXXX.
8. Aguilar-Toalá JE, et al. Postbiotics: An evolving term within the functional
foods field. Trends in Food Science & Technology. 2018;75:105-114.
doi:10.1016/j.tifs.2018.03.009.
9. Salminen S, et al. The International Scientific Association of Probiotics and
Prebiotics (ISAPP) consensus statement on the definition and scope of postbiotics.
Nature Reviews Gastroenterology & Hepatology. 2021;18:649-667.
10. Wegh CAM, et al. Postbiotics and Their Potential Applications in Early Life
Nutrition and Beyond. International Journal of Molecular Sciences. 2019;20(19):4673.
11. Moghadam SK, et al. Postbiotics in food, feed, and culture media:
mechanisms and applications. Journal of Future Foods. 2026. doi:10.1186/s43014-
025-00356-7.
12. Hijová E. Postbiotics as Metabolites and Their Biotherapeutic Potential.
International Journal of Molecular Sciences. 2024;25(10):5441.
13. Aggarwal S, et al. Postbiotics: From emerging concept to application.
Frontiers in Sustainable Food Systems. 2022;6:887642.
doi:10.3389/fsufs.2022.887642.
14. Bueno EBT, et al. Postbiotics Derived from Lactic Acid Bacteria
Fermentation. Fermentation. 2025;11(7):362.
15. Pawar SV, et al. Postbiotics for improving food quality and safety. LWT -
Food Science and Technology. 2026.