ANGREN KAOLINI ASOSIDA METAKAOLIN SINTEZI VA UNING STRUKTURAVIY TAVSIFI
Keywords:
Kalit soʻzlar: amorfizatsiya, gidroksil polosalari, infraqizil spektroskopiya, kaolinit panjarasi, rentgen difraksiyasi, termik faollashtirishAbstract
Annotatsiya. Kaolinitning 1:1 qatlamli tuzilmasi termik faollashtirishda suv
ajralishi va panjara buzilishi orqali amorf fazaga oʻtadi, shuning uchun harorat
oraligʻini aniq tanlash metakaolin hosil boʻlishining asosiy shartidir. Tadqiqotning
maqsadi Angren kaolini 650–800°C oraligʻida ishlov berib, hosil boʻlgan
mahsulotning strukturaviy oʻzgarishini rentgen difraksiyasi va infraqizil
spektroskopiya yordamida baholashdan iborat boʻldi. Namunalar 50°C bosqich bilan
qizdirildi, har bir bosqichda fazaviy tarkib va gidroksil polosalarining oʻzgarishi qayd
etildi. Rentgen tasvirlarida kaolinit reflekslarining izchil susayishi va amorf fonning
kuchayishi kuzatildi; 750–800°C oraligʻida fazaviy oʻzgarish eng toʻliq koʻrinishga
ega boʻldi. Spektral tahlilda 9,8 foiz, 14,0 foiz va 92,7 foizlik siljishlar gidroksil
guruhlarining kamayishi hamda tuzilmaning qayta tashkil topishini koʻrsatdi. Olingan
maʻlumotlar 650°C dan boshlab dehidroksillanish jarayoni jadallashishini, 800°C ga
yaqin esa kaolinit tartibli panjarasining deyarli toʻliq yemirilishini tasdiqladi. Xulosa
qilib aytganda, termik faollashtirish rejimi metakaolin sintezining boshqaruvchi omili
ekanligi aniqlandi, va strukturaviy tavsif uchun rentgen hamda infraqizil nazorat bir-
birini toʻldiruvchi ishonchli yondashuv sifatida koʻrsatildi. Ilmiy hissa sifatida Angren
kaolini uchun haroratga bogʻliq strukturaviy oʻtishlar ketma-ketligi belgilandi.
References
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO'YXATI
1. Tursunov B., Mamatqulov A., Xolmatov S. Angren kaolini asosida metakaolin olish
va uning fizik-kimyoviy xossalari // Oʻzbekiston kimyo jurnali. — 2022. — №3. — B.
45-52.
2. Qodirov A., Mirzayev N., Sharipov F. Angren kaolini termik faollashtirish orqali
metakaolin sintezi va rentgenostrukturaviy tahlili // Kimyo va kimyo texnologiyasi. —
2023. — №2. — B. 18-26.
3. Karimov B., Zakirov D., Mamadalieva G. Angren kaolinidan olingan
metakaolinning strukturaviy tavsifi va reaktivligi // Oʻzbekiston kimyo jurnali. —
2024. — №4. — B. 33-41.
4. He H., Guo J., Zhu J., Yuan P., Shen W., Liu D. Thermal transformation of kaolinite
to metakaolinite and its structural characterization by XRD and FTIR // Applied Clay
Science. — 2021. — Vol.205. — P. 106-118. DOI: 10.1016/j.clay.2021.106118
5. Zhang Y., Wang H., Li X., Chen Z. Structural evolution of kaolinite during
calcination to metakaolin: XRD, FTIR and 27Al MAS NMR study // Journal of the
European Ceramic Society. — 2022. — Vol.42. — №9. — P. 3891-3902. DOI:
10.1016/j.jeurceramsoc.2022.03.015
6. Wang S., Liu X., Zhang M., Chen H. Structural characterization of metakaolin
obtained from kaolin by thermal activation // Materials Characterization. — 2024. —
Vol.207. — P. 113-122. DOI: 10.1016/j.matchar.2024.113122
7. Frost R.L., Kristof J., Horvath E., Kloprogge J.T. Dehydroxylation of kaolinite and
metakaolinite—an infrared spectroscopic study // Thermochimica Acta. — 2002. —
Vol.390. — №1-2. — P. 123-131. DOI: 10.1016/S0040-6031(02)00083-8
8. Li C., Sun Z., Wang J., Zhao Y. Influence of calcination temperature on the
pozzolanic activity of metakaolin derived from kaolin // Construction and Building
Materials. — 2023. — Vol.368. — P. 130-141. DOI:
10.1016/j.conbuildmat.2023.130141
9. Zhao P., Li Y., Xu D., Huang J. Metakaolin synthesis from kaolin and its structural
properties investigated by XRD, SEM and NMR // Ceramics International. — 2021.
— Vol.47. — №18. — P. 25890-25901. DOI: 10.1016/j.ceramint.2021.06.123
10. Madejová J. FTIR techniques in clay mineral studies // Vibrational Spectroscopy.
— 2003. — Vol.31. — №1. — P. 1-10. DOI: 10.1016/S0924-2031(02)00065-6
11. Murray H.H. Applied Clay Mineralogy: Occurrences, Processing and Application
of Kaolins, Bentonites, Palygorskite-Sepiolite, and Common Clays // Amsterdam:
Elsevier, 2007. — 188 b.
