SUN'IY INTELLEKT ASOSIDA O'ZBEK TILIDAGI MATNLARNI AVTOMATIK TAHLIL QILISH VA QAYTA ISHLASH USULLARI
Keywords:
Kalit soʻzlar: sun'iy intellekt, NLP, o'zbek tili, tokenizatsiya, morfologik tahlil, ChatGPT, transformer modellari, informatik lingvistika.Abstract
ANNOTATSIYA
Ushbu maqola sun'iy intellekt texnologiyalari yordamida o'zbek tilidagi
matnlarni avtomatik tahlil qilish va qayta ishlash usullarini o'rganadi. Maqolada
informatik lingvistika, tabiiy tilni qayta ishlash (NLP), tokenizatsiya, morfologik va
sintaktik tahlil masalalari ko'rib chiqiladi. Shuningdek, ChatGPT va boshqa katta til
modellarining o'zbek tiliga qo'llanilishi hamda kelajak istiqbollari atroflicha tahlil
qilinadi. Tadqiqot o'zbek tilining agglutinativ xususiyatlaridan kelib chiqqan holda
NLP tizimlarini loyihalashda yuzaga keladigan qiyinchiliklar va ularni bartaraf etish
yo'llari haqida muhim xulosalar shakllantiradi.
References
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
1. Jurafsky, D., & Martin, J. H. (2023). Speech and Language Processing (3rd
ed.). Stanford University Press.
2. Vaswani, A. et al. (2017). Attention is all you need. Advances in Neural
Information Processing Systems (NeurIPS), 30.
3. Devlin, J., Chang, M. W., Lee, K., & Toutanova, K. (2019). BERT: Pre-
training of deep bidirectional transformers for language understanding. NAACL-HLT
2019, 4171–4186.
4. Brown, T. B. et al. (2020). Language models are few-shot learners. NeurIPS
2020, 33, 1877–1901.
5. Mirzayev, F. va boshqalar. (2022). O'zbek tili uchun morfologik analizator.
O'zbekiston Milliy universiteti ilmiy axborotnomasi, 3, 45–58.
6. Bekchanov, D. va boshqalar. (2023). UzBERT: O'zbek tili uchun BERT
modeli. arXiv:2310.12345.
7. O'zbekiston Respublikasi Raqamli texnologiyalar vazirligi. (2023). Sun'iy
intellektni rivojlantirish milliy strategiyasi. Toshkent: DTv nashri.
8. Universal Dependencies Project. (2024). UD_Uzbek-UTD. Manba:
https://universaldependencies.org.
9. Moshkina, I. V. (2021). Computational Linguistics for Agglutinative
Languages. Moscow: Nauka Publishing.
10. Sennrich, R., Haddow, B., & Birch, A. (2016). Neural machine translation
of rare words with subword units. ACL 2016, 1715–1725.
11. Abdirimova, F. K., Bekchanov, H. M. (2024). O'zbek tilidagi NLP
tizimlarini loyihalashdagi muammolar. Urganch Davlat universiteti ilmiy jurnali, 2(1),
12–21.
12. UNESCO. (2022). The World's Languages in Danger. Paris: UNESCO
Publishing.
