ANTIMIKROBIAL REZISTENTLIKKA QARSHI KURASHISHNING JORIY GLOBAL MUAMMOLARI VA INNOVATSION STRATEGIYALARI
Keywords:
Kalit so'zlar: antimikrobial rezistentlik; “Bir salomatlik” yondashuvi; innovatsion terapevtik usullar; global monitoring; yangi paydo bo’layotgan patogenlar; antibiotiklar.Abstract
Antimikrobial rezistentlik (AMR) endi kelajakdagi tahdid emas — u dunyo
bo'ylab pandemiya kabi jimgina tarqalib bormoqda. Ilgari samarali bo'lgan dori
vositalari bilan davolangan infeksiyalar endi asta-sekin bu vositalarga nisbatan
sezgirligini yo'qotmoqda, natijada ko'plab kasalliklarni davolash hatto shifoxonalarda,
jamiyatlarda, fermer xo'jaliklarida va hatto tabiatda ham qiyinlashib, ba'zan imkonsiz
bo'lib bormoqda. Ushbu sharhda xalqaro nazorat ma'lumotlari, so'nggi ilmiy
tadqiqotlar va 2017–2025 yillar oralig'ida e'lon qilingan siyosiy islohotlar asosida
dunyodagi AMR holatining batafsil va muvozanatli tahlili keltirilgan. Oldingi ko'pgina
sharhlardan farqli o'laroq, ushbu ish ko'pincha kam baholanadigan, ammo dolzarb
jihatlarga — xususan, oqava suvlar monitoringi, ekologik rezervuarlar hamda AMRni
tezkor va real vaqt rejimida aniqlashga imkon beruvchi biosensorlar va sun'iy intellekt
kabi ilg'or texnologiyalarga alohida e'tibor qaratadi. Ishning muhim afzalliklaridan biri
shundaki, u ilgari kam o'rganilgan jihatlarni, xususan, ekologik tarqalish yo'llari va
oqava suvlar asosidagi monitoringni, shuningdek, metagenomika va sensor asosidagi
diagnostika kabi yangi diagnostik vositalarni yoritadi. Maqolada, shuningdek,
an'anaviy antibiotiklardan tashqari yangi davolash yo'nalishlari — bakteriofag
terapiyasi, antimikrobial peptidlar, immunbiologik terapiya va CRISPR-Cas kabi
genomni tahrirlash texnologiyalari ham ko'rib chiqiladi.
References
Foydalanilgan adabiyotlar:
1. Medina-Pizzali ML, Hartinger SM, Salmon-Mulanovich G, va boshq. Lotin
Amerikasining qishloq hududlarida antimikrob preparatlarga chidamlilik:
“Yagona salomatlik” (One Health) yondashuvi asosidagi ko‘lamli sharh. Int J
Environ Res Public Health. 2021;18:9837.
2. Gil-Gil T, Laborda P, Sanz-García F, va boshq. Antimikrob preparatlarga
chidamlilik: ko‘p qirrali muammo va uni hal etishning ko‘p yo‘nalishli
yechimlari. MicrobiologyOpen. 2019;8.
3. Irfan M, Almotiri A, AlZeyadi ZA. Oqova suvlarda antibiotiklarga chidamli
patogenlarni monitoring qilish bo‘yicha tizimli sharh. J Pure Appl Microbiol.
2025;19.
4. Smit CC, Lambert M, Rogers K, va boshq. Jamiyatda insonlarda uchraydigan
Escherichia coli ning antimikrob preparatlarga chidamliligiga ta’sir etuvchi
“Yagona salomatlik” omillari: umbrella-sharh. Int J Mol Sci. 2023;24:17204.
5. Abbas SS, Shorten T, Rushton J. “Yagona salomatlik” hamkorligining mazmuni
va mexanizmlari: hukumatlararo hamkorlikka oid adabiyotlarning tanqidiy
tahlili. Health Policy Plan. 2022;37:385–399.
6. Kapadia V, Wadhwani A, Begum R, va boshq. Antimikrob preparatlarga
chidamlilikka qarshi kurash sari bir qadam: global retseptlash siyosati va
dasturlari bo‘yicha sharh. Biosci Biotechnol Res Asia. 2024;21:877.
7. Yoo JH. Antimikrob preparatlarga chidamlilik – biz yetarlicha anglamayotgan,
ammo yonimizdagi “haqiqiy” pandemiya. J Korean Med Sci. 2025;40.
8. Ralhan K, Iyer KA, Diaz LL, va boshq. Antibakterial yo‘nalishlarda yangi
ufqlar: antibakterial vositalar, chidamlilik mexanizmlari va yangi davolash
strategiyalarining keng qamrovli tahlili. ACS Infect Dis. 2024;10:1483–1519.
9. Vedadhir AA, Rodrigues C, Lambert H. Antimikrob preparatlarga chidamlilik
bo‘yicha ijtimoiy fanlar tadqiqotlarining hissasi: ko‘lamli sharh protokoli. Syst
Rev. 2020;9:7.
10. Ahmed S, Ahmed R, Adam RZ. Janubiy Afrikada antimikrob preparatlarga
chidamlilik, antibiotiklarni buyurish amaliyoti va antimikrob nazorati bo‘yicha
keng qamrovli sharh protokoli. PLoS ONE. 2025;20.
