YURAK ISHEMIK KASALLIGIDAN O'LIM KO'RSATKICHLARINING GLOBAL TENDENTSIYALARI VA INTERVENTSION KARDIOLOGIYA MUOLAJALARINING KENGAYISHI: KASALLIKLARNING GLOBAL YUKI (GBD) MA'LUMOTLAR BAZASI ASOSIDA TAHLIL

Authors

  • Xudazarov Z.R Author

Keywords:

Kalit so'zlar: yurak-qon tomir salomatligi, global yuk, interventsion kardiologiya, yurak ishemik kasalligi, o'lim tendentsiyalari, mintaqaviy tafovutlar

Abstract

ANNOTATSIYA 
Kirish qismi. Yurak ishemik kasalligi (YIK) jahon o'limining yetakchi sababi 
bo'lib  qolmoqda,  bunda  sog'liqni  saqlash  xizmatlaridan  foydalanish  imkoniyati, 
ijtimoiy-iqtisodiy  holat  va  interventsion  kardiologiya  salohiyatidagi  farqlarni  aks 
ettiruvchi sezilarli mintaqaviy tafovutlar mavjud. 
Maqsad.  Kasalliklarning  Global  Yuki  (GBD)  ma'lumotlaridan  foydalangan 
holda,  2000-2021  yillar  mobaynida  yettita  mintaqa  kesimida  yurak  ishemik 
kasalligidan  (YIK)  o'lim  ko'rsatkichlarining  global  va  mintaqaviy  tendentsiyalarini 
baholash. 
Metodlar. 2000-2021 yillar uchun GBD ma'lumotlar bazasidan olingan yoshga 
standartlashtirilgan YIK o'lim ko'rsatkichlaridan foydalangan holda tavsifiy-analitik 
tadqiqot  dizayni  qo'llanildi.  Vaqt  o'tishi  bilan  tendentsiyalarni  o'rganish  maqsadida 
mintaqaviy o'rtacha qiymatlar va foizli o'zgarishlar hisoblab chiqildi. 
Natijalar. Global miqyosda YIKdan o'limning umumiy pasayishi kuzatilib, eng 
sezilarli kamayish G'arbiy va Sharqiy Yevropada, o'rtacha darajadagi kamayish Lotin 
Amerikasi, Sharqiy Osiyoda hamda global ko'rsatkichda, minimal o'zgarish esa Sahroi 
Kabir janubidagi Afrikada qayd etildi. Janubiy Osiyoda esa bироz o'sish kuzatildi. Bu 
tafovutlar interventsion kardiologiya xizmatlaridan va yurak-qon tomir kasalliklarini 
oldini olish dasturlaridan foydalanish imkoniyatidagi farqlar bilan uzviy bog'liq. 
Xulosa. Umumiy global yaxshilanishga qaramay, mavjud doimiy tafovutlar past 
va  o'rta  daromadli  mintaqalarda  interventsion  kardiologiya  salohiyati  hamda 
profilaktik tibbiy yordam tizimlarini mustahkamlash zarurligini ko'rsatib, bu yurak-
qon tomir sohasidagi natijalarning tengligiga erishishga xizmat qiladi. 

References

ADABIYOTLAR RO'YXATI

1. Yang L, Zheng B, Gong Y. Global, regional and national burden of ischemic

heart disease and its attributable risk factors from 1990 to 2021: a systematic analysis

of the Global Burden of Disease study 2021. BMC Cardiovasc Disord. 2025, 25:625.

2. Naveed MA, Ahmed F, Eltawansy S, et al. Trends and disparities in ischemic

heart disease mortality in the United States: an analysis of CDC WONDER database,

1999-2020. Coron Artery Dis. 2025, 36:662-70.

3. Yan D, Liu K, Li F, et al. Global burden of ischemic heart disease associated

with high red and processed meat consumption: an analysis of 204 countries and

territories between 1990 and 2019. BMC Public Health. 2023, 23:2267.

4. Khalid N, Higgins SC, Abdullah M, et al. Ischemic heart disease-related

mortality trends in the United States (1999-2020) and prediction using machine

learning. Ann Med Surg (Lond). 2025, 87:4145-51.

5. Lugo-Gavidia LM, Alcocer-Gamba MA, Martinez-Cervantes A. Challenges

and advances in interventional cardiology for coronary artery disease management.

Medicina (Kaunas). 2024, 60:1323.

6. Unal B, Critchley JA, Capewell S. Modelling the decline in coronary heart

disease deaths in England and Wales, 1981-2000: comparing contributions from

primary prevention and secondary prevention. BMJ. 2005, 331:614.

7. Björck L, Capewell S, O'Flaherty M, Lappas G, Bennett K, Rosengren A.

Decline in coronary mortality in Sweden between 1986 and 2002: comparing

contributions from primary and secondary prevention. PLoS One. 2015, 10:e0124769.

8. Vancheri F, Tate AR, Henein M, Backlund L, Donfrancesco C, Palmieri L,

Strender LE. Time trends in ischaemic heart disease incidence and mortality over three

decades (1990-2019) in 20 Western European countries: systematic analysis of the

Global Burden of Disease Study 2019. Eur J Prev Cardiol. 2022, 29:396-403.

Published

2026-07-05

How to Cite

Xudazarov Z.R. (2026). YURAK ISHEMIK KASALLIGIDAN O’LIM KO’RSATKICHLARINING GLOBAL TENDENTSIYALARI VA INTERVENTSION KARDIOLOGIYA MUOLAJALARINING KENGAYISHI: KASALLIKLARNING GLOBAL YUKI (GBD) MA’LUMOTLAR BAZASI ASOSIDA TAHLIL . TADQIQOTLAR, 89(2), 161-171. https://journalss.org/index.php/tad/article/view/35685