MUSTAQIL TURISTLAR OQIMI ULUSHINI EKONOMETRIK PROGNOZLASHTIRISH, IXCHAM AVTOREGRESSIYA MODELI VA SHAFFOF SSENARIY TAHLILI ASOSIDAGI YONDASHUV
Keywords:
Kalit so'zlar. mustaqil turizm, turistik talab prognozi, avtoregressiya modeli, strukturaviy uzilish, ssenariy tahlili, o'rtachaga qaytish, indikativ bashorat.Abstract
Annotatsiya
Maqolada mamlakatga keladigan umumiy turistik oqim tarkibida mustaqil, ya'ni
vositachisiz sayohat qiluvchi turistlar ulushining kelajakdagi harakatini miqdoriy
bashorat qilish masalasi ko'rib chiqiladi. Tadqiqotning maqsadi qisqa va yuqori
darajada tebranuvchan statistik qator sharoitida ushbu strategik ko'rsatkichni ishonchli
prognozlashtirish uchun ixcham ekonometrik model ishlab chiqish hamda uni oshkora
farazlarga tayangan ssenariy tahlili bilan birlashtirishdan iborat. Tahlil O'zbekiston
Respublikasi rasmiy statistikasiga tayanadi va 2017 yildan 2024 yilgacha bo'lgan
sakkizta yillik kuzatuvni qamrab oladi 1 . Ko'rsatkichning o'rtacha darajaga qaytuvchi
tabiati va koronavirus pandemiyasi (COVID 19) sabab yuzaga kelgan strukturaviy
uzilishni bir vaqtda hisobga olish uchun strukturaviy uzilish o'zgaruvchisi bilan
to'ldirilgan birinchi tartibli avtoregressiya modeli tanlandi 2 . Natijalar mustaqil
ulushning barqaror muvozanat darajasi taxminan 83 foizni tashkil etishini va
pandemiya uzilishining ta'siri qariyb 13 foiz punktga tengligini ko'rsatadi. Ishning
ilmiy yangiligi cheklangan ma'lumot sharoitida ixcham ekonometrik modelni shaffof
ssenariy tahlili bilan birlashtirib, prognozni ortiqcha da'vosiz, indikativ ko'rinishda
taqdim etishdadir.
References
Foydalanilgan adabiyotlar
1. Frechtling D.C. Forecasting Tourism Demand. Methods and Strategies. Oxford,
Butterworth Heinemann, 2001. 280 b.
2. O'zbekiston Respublikasi Milliy statistika qo'mitasi. Turizm sohasi statistik
ma'lumotlari. URL, https://stat.uz (murojaat sanasi, 2025 yil).
3. World Tourism Organization (UNWTO). International Tourism Highlights, 2020
Edition. Madrid, UNWTO, 2021. 24 b.
4. Hamilton J.D. Time Series Analysis. Princeton, Princeton University Press, 1994.
799 b.
5. Box G.E.P., Jenkins G.M., Reinsel G.C., Ljung G.M. Time Series Analysis.
Forecasting and Control. 5th ed. Hoboken, John Wiley and Sons, 2015. 712 b.
6. Gujarati D.N., Porter D.C. Basic Econometrics. 5th ed. New York, McGraw Hill,
2009. 922 b.
7. Song H., Li G. Tourism demand modelling and forecasting. A review of recent
research // Tourism Management. 2008. Vol. 29, No 2. 203 betdan 220 betgacha.
8. Witt S.F., Witt C.A. Forecasting tourism demand. A review of empirical research //
International Journal of Forecasting. 1995. Vol. 11, No 3. 447 betdan 475 betgacha.
9. World Tourism Organization (UNWTO). Tourism Towards 2030. Global Overview.
Madrid, UNWTO, 2011. 56 b.
