HODISA SODIR BO‘LGAN JOYDAN RAQAMLI DALILLARNI QIDIRIB TOPISH,OLISH VA RASMIYLASHTIRISHNING O‘ZIGA XOS XUSUSIYATLARI
Keywords:
Kalit so’zlar: Raqamli dalillar, hodisa joyi, faradey qopchasi, qurilma izolatsiyasi, signal blokirovkasi, bit-toʻliq nusxa olish, maʼlumotlarni nusxalash va saqlash, dalilni hujjatlashtirish, zanjirli saqlash, maʼlumotlarni tiklash.Abstract
Annotatsiya: Mazkur ishda hodisa sodir bo‘lgan joydan raqamli dalillarni
qidirib topish, olish va rasmiylashtirish jarayonining o‘ziga xos xususiyatlari
yoritilgan. Raqamli dalillar — bu jinoyat yoki huquqbuzarlik bilan bog‘liq elektron
shakldagi ma’lumotlar bo‘lib, ular kompyuterlar, mobil telefonlar, planshetlar, tarmoq
uskunalari yoki bulutli saqlov tizimlarida mavjud bo‘lishi mumkin. Raqamli dalillarni
yig‘ish jarayoni juda ehtiyotkorlik bilan amalga oshiriladi, chunki kichik o‘zgarishlar
ham ma’lumotning ishonchliligini buzishi mumkin. Shu bois tergovchi yoki ekspert
raqamli qurilmalarni topish, ularni to‘g‘ri o‘chirib qo‘yish, nusxa olish va
rasmiylashtirishda belgilangan protseduralarga amal qilishi zarur. Hodisa joyida
aniqlangan mobil telefonlar, noutbuklar yoki boshqa qurilmalarni tarmoqdan ajratish
va tashqi signallardan himoya qilish maqsadida Faradey qopchasi (Faraday bag)
qo‘llaniladi. Bu maxsus metall qoplama yoki materialdan tayyorlangan qopcha
qurilmaning simsiz aloqasini (Wi-Fi, Bluetooth, GSM, NFC va h.k.) to‘liq to‘sib,
ma’lumotlar o‘chirilishi yoki masofadan o‘zgartirilishining oldini oladi.
References
Foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati
1. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2025 yil 30 aprel kungi PQ-153-son qarori
2. O‘zbekiston Respublikasi Jinoyat-protsessual kodeksi. — T.: Adolat, 2023.
3. “Axborot xavfsizligini ta’minlash to‘g‘risida”gi Qonun. — O‘zbekiston
Respublikasi Qonun hujjatlari to‘plami, 2019-yil.
4. Federal Rules of Evidence (FRE). — United States Government Publishing Office,
Washington D.C., 2020.
5. Electronic Communications Privacy Act (ECPA). — U.S. Code, Title 18, Chapter
121, 1986 (with amendments of 2022).
6. National Institute of Standards and Technology (NIST). — Guide to Integrating
Forensic Techniques into Incident Response (SP 800-86). — Gaithersburg, MD:
NIST, 2023.
7. U.S. Department of Justice. — Digital Evidence in the Courtroom: A Guide for Law
Enforcement and Prosecutors. — Washington, D.C., 2022.
8. Rossiya Federatsiyasi Axborot xavfsizligi doktrinasi. — Moskva, 2021-yil 5-
dekabr.
9. International Organization on Computer Evidence (IOCE). — Standards and
Principles for the Handling of Digital Evidence. — Interpol Publication, Lyon,
2021.
10. Casey, Eoghan. — Digital Evidence and Computer Crime: Forensic Science,
Computers, and the Internet. — Academic Press, 2022.
11. Kovalenko, V.V. — Sudebnaya kompyuternaya ekspertiza: teoriya i praktika. —
Moskva: Yurayt, 2021
