SDN (SOFTWARE DEFINED NETWORKING) ASOSIDA KOMMUTATSIYA VA MARSHRUTIZATSIYA BOSHQARUVI
Keywords:
Kalit so‘zlar: Edge Computing, kechikishni kamaytirish, tarmoq topologiyasi, optimallashtirish, trafikni balanslash, marshrutlash, tugunlarni joylashtirish, real vaqt tizimlari, tarqatilgan hisoblash, IoT tarmoqlari, tarmoq samaradorligi, SDN, ACO algoritmi, yuklamani boshqarish.Abstract
Annotatsiya: Ushbu maqola Edge Computing tarmoqlarida kechikishni
minimal darajaga tushirish maqsadida topologiyani optimallashtirish jarayonlarini
batafsil o‘rganishga bag‘ishlangan. So‘nggi yillarda real vaqt rejimidagi xizmatlarga,
jumladan IoT qurilmalari, aqlli shahar infratuzilmalari, sanoat avtomatizatsiyasi, bulut
o‘yinlari, video monitoring va tibbiy masofaviy xizmatlar kabi tizimlarga talab keskin
oshdi. Ushbu sohalarning barchasi kechikishning juda past bo‘lishini talab qiladi.
An’anaviy bulut infrastrukturasida barcha hisoblash jarayonlari markaziy serverlarda
bajarilgani sababli tarmoqqa yuklama ortadi va kechikish oshadi. Edge Computing
yondashuvi esa ma’lumotni tarmoqqa yaqin joylashgan tugunlarda qayta ishlash orqali
bu muammoni kamaytiradi. Shu boisdan edge tugunlarining topologik joylashuvi,
ularning o‘zaro bog‘lanish darajasi va marshrutlash mexanizmlarini optimallashtirish
tarmoq samaradorligini oshirishning asosiy omili hisoblanadi. Maqolada topologiyani
optimallashtirishning uchta asosiy yo‘nalishi yoritiladi. Birinchi yo‘nalish —
tugunlarni optimal joylashtirish bo‘lib, bunda edge serverlarining geografik va
tarmoqqa bo‘lgan yaqinligi matematik modellar orqali aniqlanadi. Ikkinchi yo‘nalish
— marshrutlarni qisqartirish va eng maqbul yo‘lni tanlash algoritmlari. Bu qismda
Dijkstra, ACO (ant colony optimization), shuningdek SDN texnologiyalaridan
foydalangan holda dinamik marshrutlash yondashuvlari baholanadi. Uchinchi
yo‘nalish — trafikni balanslash va yuklamani teng taqsimlash. Edge tugunlarida resurs
yetishmasligi real vaqt xizmatlarida katta kechikishlarga olib kelishi mumkinligi
sababli yuklamani avtomatik ravishda qayta taqsimlash mexanizmlari muhim rol
o‘ynaydi. Maqola davomida taklif etilgan optimallashtirish yondashuvlari simulyatsiya
muhitida sinovdan o‘tkazilib, edge tugunlariga yaqinlashtirilgan topologiya
tarmoqning umumiy kechikishini sezilarli darajada kamaytirishi isbotlangan.
Shuningdek, heterogen qurilmalar bilan ishlaydigan murakkab tarmoqlarda ham
optimallashtirilgan tuzilma barqarorlik va uzluksizlikni ta’minlaydi. Tadqiqot
natijalariga ko‘ra, topologiyani to‘g‘ri tanlash orqali kechikishni 30–60% gacha
kamaytirish, trafikning muvozanatlanishini yaxshilash va real vaqt ilovalari
samaradorligini oshirish mumkin.
References
Foydalanilgan adabiyotlar:
1. Tanenbaum, A. S., & Wetherall, D. J. (2011). Computer Networks (5th ed.).
Pearson.
2. Kurose, J. F., & Ross, K. W. (2020). Computer Networking: A Top-Down
Approach (8th ed.). Pearson.
3. Stallings, W. (2013). Data and Computer Communications (10th ed.). Pearson.
4. Hu, F. (2002). Routing in Ad Hoc Networks of Mobile Hosts. IEEE.
5. Comer, D. E. (2018). Internetworking with TCP/IP (6th ed.). Pearson.
6. Medhi, D., & Ramasamy, K. (2017). Network Routing: Algorithms, Protocols, and
Architectures (2nd ed.). Morgan Kaufmann.
7. Tan, K., & Xu, J. (2019). Software-Defined Networking and Traffic Engineering.
IEEE Access.
