KOMPYUTER TARMOQLARINI GRAFIK MODELLASHTIRISH VA SIMULYATSION VOSITALAR YORDAMIDA ISHLASH SAMARADORLIGINI TAHLIL QILISH.
Keywords:
Kalit so‘zlar: Tarmoqlarni modellashtirish, Tarmoqlarni simulyatsiyalash, Trafik tahlili, Paket yo‘qotilishi, Kechikish, Topologiya optimallashtirish, Yuklama balansi, NS-3, OMNeT++, 5G/6G tarmoqlari, Ishlash samaradorligini baholash, Resurslarni boshqarish, Dinamik marshrutlash, Aloqa tarmoqlari, Tarmoq ishonchliligi.Abstract
Annotatsiya: Ushbu maqolada kompyuter tarmoqlarini modellashtirish va
simulyatsiyalash orqali ularning ishlash samaradorligini tahlil qilish masalasi
o‘rganiladi. Zamonaviy tarmoqlar yuqori trafik, ko‘p foydalanuvchi va turli xizmatlar
bilan bog‘liq murakkab tuzilishga ega bo‘lib, real muhitda eksperiment o‘tkazish katta
xarajat va vaqt talab qiladi. Shu sababli grafik modellar va simulyatsion vositalardan
foydalanish tarmoq parametrlarini, trafik oqimini, paket yo‘qotilishi, kechikish va
yuklama balansini aniq baholash imkonini beradi. Maqolada turli topologiyalar —
chiziqli, daraxtsimon, to‘r va iyerarxik shakllar — NS-3 va OMNeT++ kabi
simulyatorlar yordamida modellashtiriladi. Simulyatsiya natijalari tarmoqning
kechikish, maksimal va o‘rtacha paket uzatilish vaqti, kanal kengligi va uzilishlarga
chidamlilik kabi ko‘rsatkichlarini tahlil qilishga yordam beradi. Shuningdek, maqolada
tarmoqning dinamik yuklama boshqaruvi va trafikni optimallashtirish algoritmlari ham
o‘rganiladi. Tadqiqot natijalari ko‘rsatadiki, to‘r va iyerarxik topologiyalar yuqori
yuklama ostida ham barqaror ishlashni ta’minlaydi, paket yo‘qotilishining oldini oladi
va kechikishni sezilarli darajada kamaytiradi. Modellashtirish va simulyatsiyalash
orqali olingan tahlillar tarmoq dizaynerlari uchun eng optimal topologiya va algoritm
kombinatsiyasini tanlash, resurslardan samarali foydalanish va xizmat sifatini oshirish
bo‘yicha amaliy tavsiyalar beradi. Shu bilan birga, maqola tarmoqlarni loyihalash,
operatorlar strategiyasini yaratish va kelajakdagi 5G/6G arxitekturalarini
rejalashtirishda qo‘llanilishi mumkin bo‘lgan ilmiy va amaliy yechimlarni taqdim
etadi. Tadqiqot tarmoqlarni simulyatsiyalashning afzalliklarini, real vaqt sharoitida
trafik va resurslarni boshqarishning samaradorligini ko‘rsatadi, shuningdek, turli
topologiyalar va algoritmlarning qulaylik va cheklovlarini aniqlashga imkon beradi.
References
Foydalanilgan adabiyotlar:
1. Tanenbaum, A. S., & Wetherall, D. J. (2011). Computer Networks. Pearson.
2. Kurose, J. F., & Ross, K. W. (2020). Computer Networking: A Top-Down Approach.
Pearson.
3. Stallings, W. (2017). Data and Computer Communications. Pearson.
4. Sauter, M. (2021). From GSM to LTE-Advanced Pro and 5G: An Introduction to Mobile
Networks and Mobile Broadband. Wiley.
5. Peterson, L. L., & Davie, B. S. (2012). Computer Networks: A Systems Approach. Morgan
Kaufmann.
6. Bhuyan, L. N., Agrawal, D. P., & Xu, B. (2013). Simulation and Modeling of Computer
Networks: Techniques and Tools. Springer.
