GIYOHVAND MODDALAR HAMDA PSIXOAKTIV MODDALARNING ILMIY-NAZARIY O‘RGANISH JIHATLARI
Keywords:
KALIT SO‘ZLAR: o‘simlik giyohvandlik moddalari, sintetik giyohvandlik vositalari, nazariy tadqiqot, psixoaktiv modda, huquqiy-etnik masalalarAbstract
ANNOTATSIYA: mazkur ilmiy maqolada o‘simlik manbalaridan olingan
giyohvand moddalar hamda sintetik yo‘l bilan yaratilgan psixoaktiv moddalarning
ilmiy-nazariy o‘rganish jihatlari atroflicha tahlil qilingan. Tadqiqotning dolzarbligi
shundan iboratki, zamonaviy jamiyatda giyohvandlik vositalarining turlari, ularning
kelib chiqish manbalari va inson organizmiga ta’sir etish mexanizmlari tobora
murakkablashib bormoqda. Shu sababli, o‘simlik va sintetik moddalarning nazariy
asoslarini chuqur o‘rganish nafaqat farmatsevtika va tibbiyot uchun, balki sotsiologiya,
kriminologiya, psixologiya hamda huquqshunoslik sohalari uchun ham dolzarb masala
hisoblanadi.
Maqolada tabiiy (o‘simlik) giyohvandlik vositalarining kimyoviy tarkibi,
ularning biofaollik xususiyatlari, etnobotanik manbalari va tarixiy qo‘llanilishi
bo‘yicha nazariy yondashuvlar ko‘rib chiqiladi. Shuningdek, sintetik giyohvandlik
vositalarining paydo bo‘lish sabablari, kimyoviy strukturalarining o‘zgaruvchanligi,
yangi psixoaktiv moddalar (NPS) fenomeni hamda ularning ijtimoiy va huquqiy
oqibatlari tahlil etiladi.
References
Foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati:
1. O‘zbekiston milliy ensklopediyasi (2000-2005);
2. 1999-yil 19-avgustdagi “Giyohvandlik vositalari va psixotrop moddalar
to‘g‘risida”gi O‘zbekiston Respublikasi qonuni;
3. Atanasov, A. G. et al. Natural products in drug discovery: advances and
opportunities. Nature Reviews Drug Discovery, 20: 200-216 (2021). Nature
(https://www.nature.com/articles/s41573-020-00114-z?utm_source.com);
4. The Synthetic Drug Phenomenon. UNODC (2023). BMT: Giyohvandlik va
Jinoiyat
Ofisi(https://www.unodc.org/res/WDR2023/WDR23_B3_CH1_Synthetic_drugs.p
dfutm_source.com);
5. Synthetic Drugs. Better Health Vic. (Australia) fact sheet. Better Health Channel
(https://www.betterhealth.vic.gov.au/health/healthyliving/syntheticdrugs?utm_sou
rce.com);
Foydalanilgan internet saytlari:
1. https://uz.wikipedia.org/wiki/giyohvandlik vositalari;
