LAKTOZA INTOLERANTLIGI VA BOLALARDA KUZATILADIGAN PATOFIZIOLOGIK O‘ZGARISHLAR
Keywords:
KALIT SO‘ZLAR: Laktoza intolerantligi, laktaza etishmovchiligi, bolalar, patofiziologiya, laktoza malabsorbtsiyasi, parhez boshqaruvi, diagnostika, galaktozemiya.Abstract
ANNOTATSIYA: Laktoza intolerantligi – bu ingichka ichak shilliq qavatidaji
laktaza fermenti faolligining yetishmasligi natijasida sutda mavjud bo‘lgan asosiy
disaxarid – laktozani hazm qila olmaslik sindromidir. Bu holat pediatriya amaliyotida
keng tarqalgan bo‘lib, sut mahsulotlarini iste’mol qilgandan keyin qorin og‘rig‘i,
qorinning shishishi, ko‘pchish va ich ketishi kabi oshqozon-ichak trakti simptomlarini
keltirib chiqaradi. Bolalar uchun sut o‘sish va rivojlanish uchun muhim oziq moddasi
bo‘lganligi sababli, Laktoza Intolerantligi jiddiy muammo tug‘diradi. Ushbu sharh
laktoza singdirilmasligiga olib keladigan patofiziologik mexanizmlarni, uning
birlamchi (genetik belgilanadigan), ikkilamchi (o‘tkir gastroenterit, keliak kasalligi va
boshqalar kabi ichak kasalliklaridan kelib chiqadigan) va tug‘ma (juda kam
uchraydigan) shakllarini batafsil ko‘rib chiqadi. Bolalarda klinik ko‘rinishlar,
diagnostika usullari (nafasdagi vodorod testi, qon glyukoza testi, najasning kislotalik
testi) muhokama qilinadi. Bolalarda Laktoza Intolerantligi bilan bog‘liq asosiy
muammo – kaltsiy, D vitamini va boshqa muhim ozuqa moddalarining
yetishmovchiligining oldini olishni hisobga olgan holda samarali parhez boshqaruvini
ta’minlashdir. Maqolada parhez aralashmalari, laktaza qo‘shimchalari,
probiotiklardan foydalanish va global epidemiologik ma’lumotlar tahli qilinadi.
Maqsad – pediatrlar, oilaviy shifokorlar va ota-onalar uchun bolalarda laktoza
intolerantligini tushunish, to‘g‘ri tashxislash va kompleks boshqarish bo‘yicha amaliy
qo‘llanma taqdim etish.
References
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
1. Berry, G. T. (2020). Classic galactosemia and clinical variant galactosemia.
In GeneReviews®. University of Washington.
2. Forsgård, R. A. (2019). Lactose digestion in humans: intestinal lactase appears to
be constitutive whereas the colonic microbiome is adaptable. The American Journal
of Clinical Nutrition, 110(2), 273–279.
3. Gasbarrini, A., Corazza, G. R., Gasbarrini, G., & Montalto, M. (2009).
Methodology and indications of H2-breath testing in gastrointestinal diseases: the
Rome Consensus Conference. Alimentary Pharmacology & Therapeutics, 29, 1–
49.
4. Heyman, M. B., & Committee on Nutrition. (2006). Lactose intolerance in infants,
children, and adolescents. Pediatrics, 118(3), 1279–1286.
5. Itan, Y., Powell, A., Beaumont, M. A., Burger, J., & Thomas, M. G. (2009). The
origins of lactase persistence in Europe. PLoS Computational Biology, 5(8),
e1000491.
6. MacGillivray, S., Fahey, T., & McGuire, W. (2013). Lactose avoidance for young
children with acute diarrhoea. Cochrane Database of Systematic Reviews, (10).
7. Matlik, L., Savaiano, D., McCabe, G., VanLoan, M., Blue, C. L., & Boushey, C. J.
(2007). Perceived milk intolerance is related to bone mineral content in 10- to 13-
year-old female adolescents. Pediatrics, 120(3), e669-e677.
8. Misselwitz, B., Butter, M., Verbeke, K., & Fox, M. R. (2019). Update on lactose
malabsorption and intolerance: pathogenesis, diagnosis and clinical
management. Gut, 68(11), 2080–2091.
9. Oak, S. J., & Jha, R. (2019). The effects of probiotics in lactose intolerance: A
systematic review. Critical Reviews in Food Science and Nutrition, 59(11), 1675–
1683.
10. Shaukat, A., Levitt, M. D., Taylor, B. C., MacDonald, R., Shamliyan, T. A., Kane,
R. L., & Wilt, T. J. (2010). Systematic review: effective management strategies for
lactose intolerance. Annals of Internal Medicine, 152(12), 797–803.
11. Storhaug, C. L., Fosse, S. K., & Fadnes, L. T. (2017). Country, regional, and global
estimates for lactose malabsorption in adults: a systematic review and meta-
analysis. The Lancet Gastroenterology & Hepatology, 2(10), 738–746.
12. Ugidos-Rodríguez, S., Matallana-González, M. C., & Sánchez-Mata, M. C. (2018).
Lactose malabsorption and intolerance: a review. Food & Function, 9(8), 4056–
4068.
13. Wyllie, R., & Hyams, J. S. (2017). Pediatric Gastrointestinal and Liver
Disease (5th ed.). Elsevier.
14. Yuan, J., Kang, Y., Wang, J., & Xu, X. (2021). Prevalence of lactose intolerance in
children in East Asia: a systematic review and meta-analysis. Nutrition &
Metabolism, 18(1), 1–12.
15. Jalilov, A.X., & Achilova, F.A. (2020). Pediatriya propedevtikasi asoslari.
Bolalarni ovqatlantirish tamoyillari. Fan va texnologiya.
16. Shvazi, N.M. (2019). Bolalar gastroenterologiyasi. Tibbiyot nashriyoti.
17. Damirov, T., Xalmatova, B., & Boboyeva, U. (2021). Bolalar kasalliklari. Tibbiyot
nashriyoti.
18. Nelson, T.E., et al. (2020). Nelson Textbook of Pediatrics (21st ed.). Elsevier.
19. WHO. (2023). Newborn Screening for Metabolic Disorders: Global
Recommendations. World Health Organization.
20. Ganieva, N.A., & Rasulova, M.M. (2021). Bolalarda irsiy metabolik kasalliklarni
erta tashxislashning dolzarbligi. Tibbiyot va Biokimyo jurnali, 4(2), 56–61.