BUXORO VILOYATI SUV HAVZALARIDA O‘SIMLIKLARI JAMOALARINING FLORISTIK–FITOTSENOTIK TUZILISHI, EKOLOGIK FUNKSIYALARI (SHARH)
Keywords:
Kalit so‘zlar: Buxoro viloyati, Ayakagitma, Karakir, Qoraqir, Dengizko‘l, Katta Tuzkon, makrofit, gidrofit, fitotsenoz, sho‘rlanish, bioindikatsiya, saprob suvo‘tlar, Chlorella; Scenedesmus.Abstract
Annotatsiya: Ushbu sharh maqolada Buxoro viloyatining turli tipdagi suv
havzalarida (Ayakagitma, Karakir, Qoraqir, Dengizko‘l, Katta Tuzkon hamda shahar
kollektor tizimlari) uchraydigan yuksak suv o‘simliklari (makrofitlar) va ayrim
mikroalga guruhlarining tarqalishi, floristik tarkibi, fitotsenotik tuzilishi hamda
ekologik funksiyalari tizimli umumlashtirildi. Kollektor-drenaj suvlari bilan
to‘yinadigan ko‘llarda suv chuqurligi, sho‘rlanish, shaffoflik va substrat xususiyati
makrofitlarning zonallanishi va dominant turlar ustuvorligini belgilovchi asosiy
omillar ekani ko‘rsatildi. Phragmites–Typha–Scirpus kabi gigrofitlar qirg‘oqbo‘yi
biotoplarida barqaror fitotsenozlar hosil qilib, baliqlar va suv qushlari uchun yashash
joyi, tabiiy yem bazasi hamda cho‘kindi ushlanishiga xizmat qiladi. Biroq sayoz
zonalarda o‘simlik qoplami haddan tashqari ortishi eutrofikatsiya va kislorod tanqisligi
xavfini kuchaytirishi mumkin. Dengizko‘l sharoitida Chlorella va Scenedesmus kabi
mikroyashil suvo‘tlar bo‘yicha olib borilgan izlanishlar oqsilga boy biomassa olish
salohiyatini ko‘rsatsatadi. Shahar kollektorlarida saprob suvo‘tlar asosida
bioindikatsiya yondashuvi suv sifatini tezkor, tejamkor monitoring qilish uchun
istiqbolli yo‘nalish sifatida baholandi. Sharh yakunida ko‘llar bo‘yicha
integratsiyalashgan monitoring va biomeliorativ boshqaruvga oid amaliy tavsiyalar
taqdim etildi.
References
1. Amonovich, S. N., & Muxtorovich, Q. A. (2022). High Vegetation of Lake
Ayakagitma in Bukhara Region and Their Distribution. American Journal of Plant Sciences,
13(11), 1373–1380.
2. Buriev, S. B., Shodmonov, F. K., & Esanov, H. K. (2021). Razmnozhenie
mikroskopicheskikh vodorosley i vysshikh vodnykh rasteniy v vodakh Dengizkul
Bukharskoy oblasti. Kronos, 5(55), 4–7.
3. Buriev, S. B., & Kobilov, A. M. (2019). Povyshenie ryboproduktivnosti za schet
vodnykh rasteniy v ozere Kara-Kyr. Vestnik Khorezmskoy Akademii Ma’muna
(Spetsialnyy), 12–17.
4. Buriev, S. B., & Kobilov, A. M. (2019). The region's aquatic vegetation of lake Kara-
Kira Bukhara. ACADEMICIA: An International Multidisciplinary Research Journal, 9(7), 5–
11.
5. Buriev, S. B., & Kobilov, A. M. (2019). Prevalence and systematics of high water
plant species of Karakir lake in Bukhara region. Scientific Bulletin of Namangan State
University, 1(10), 102–106.
6. Buriev, S. B., Yuldoshov, L. T., & Kobilov, A. M. (2019). Makrofity kak ochistiteli
stochnykh vod promyshlennykh predpriyatiy. Perspektiwiczne opracowania “Nauka i
technikami-2019”, 60.
7. Kabilov, A. (2021). Physical and Chemical Composition of Water in Lake Kara-Kir.
Scientific Bulletin of Namangan State University, 3(3), 72–77.
8. Kobilov, A. M. (2015). Influence of natural disasters on the Aral Sea region. In Res.
konf. (pp. 169–171).
9. Kobilov, A. M., Jalolov, E. B., & Yusupov, M. U. (2022). Downstream Ichthyofauna
of the Zarafshan River. Open Journal of Animal Sciences, 12(2), 271–276.
10. Kobilov, A. M., & Jalolov, E. B. (2022). Types of Fish in Need of Protection in
Fishing Reservoirs of Bukhara Region. Open Journal of Animal Sciences, 12(2), 277–286.
11. Qobilov, A. (2023). Buxoro viloyati Katta Tuzkon ko‘lining gidrokimyoviy tarkibi
va makrofit turlarini aniqlash. Tsentr nauchnykh publikatsiy (buxdu.uz), 34(34).
12. Qobilov, A. M., Shodmonov, F. Q., Okilova, G. A., & Kamiljanov, B. M. (2023).
Buxoro viloyati Katta Tuzkon ko‘li ixtiofaunasi. Science and innovation, 2(Special Issue 6),
344–350.
13. Mukhtorovich, K. A. (2021). Seasonal Propagation of Green Algae in Kara–Kyr
Lake Bukhara Region.
14. Mukhtorovich, K. A., Burievich, B. S., Qurbonovich, E. H., & Tolibovich, Y. L.
(2020). Distribution and Taxonomy of High Plant Species in Lake Karakir Bukhara Region.
American Journal of Plant Sciences, 11(4), 589–594.
15. Mukhtorovich, K. A., & Burievich, B. S. (2019). Distribution of High Water Plants
of Lake Karakir in Bukhara Region in Ecological Groups. American Journal of Plant
Sciences, 10(12), 2203.
16. Muxtorovich, Q. A. (2024). Buxoro shahar aylanma kollektorining indikator saprob
suvo‘tlari. Science and innovation, 3(Special Issue 45), 562–563.
17. Muxtorovich, Q. A. (2023). Buxoro shahar Kunju Qal’a kollektoridagi tuban suv
o‘tlar. In “Online-Conferences” platform (pp. 60–61).
18. Ganjiyevich, J. T. (2025). ALOE O'SIMLIGINING KIMYOVIY TARKIBI VA
UNING SHIFOBAXSH XUSUSIYATLARI. Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi , 57 (1),
287-291.