MENEJMENTLIK BUXGALTERIYA HISOBINI TASHKIL ETISHNING AVTONOM VA INTEGRATSIYALASHGAN TIZIMI
Keywords:
Kalit so‘zlar: menejmentlik buxgalteriya hisobi, avtonom tizim, integratsiyalashgan tizim, ERP, ABC, mas’uliyat markazlari, byudjetlash, Balanced Scorecard, ichki nazorat.Abstract
Annotatsiya: Ushbu maqolada menejmentlik buxgalteriya hisobini tashkil
etishning ikki asosiy yondashuvi — avtonom va integratsiyalashgan tizim — nazariy
va amaliy jihatdan tahlil qilinadi. Avtonom tizim, odatda, moliyaviy hisobdan mustaqil
axborot konturlarini shakllantirib, qaror qabul qilishga tezkor hamda moslashuvchan
xizmat ko‘rsatadi; integratsiyalashgan tizim esa yagona ma’lumotlar modeli, umumiy
hisobvaraqlar reestri va ERP muhiti orqali boshqaruv hamda moliyaviy hisobni uzviy
bog‘laydi. Tadqiqotda taqqoslovchi kontseptual tahlil, jarayon xaritalash, me’yoriy-
texnik talablar bilan moslikni baholash, risklar va nazoratlar dizayni, shuningdek vaqt,
xarajat, ishonchlilik va moslashuvchanlik mezonlari bo‘yicha funksional afzalliklar
solishtirildi. Natijalar kichik va o‘rta korxonalar uchun soddalashtirilgan avtonom
modelning tranzaksion cheklovlar sharoitida qulayligini, yirik diversifikatsiyalashgan
subyektlar uchun esa integratsiya orqali ma’lumotlar yaxlitligi va raqamli analitikaning
ustun ahamiyatga ega ekanini ko‘rsatadi. Muhokamada mas’uliyat markazlari,
ABC/ABB, byudjetlash, KPI va Balanced Scorecard kabi boshqaruv instrumentlari
bilan uyg‘unlashuv, shuningdek ERP joriy etilishida menejment hisobi
transformatsiyasi masalalari yoritilgan. Xulosada kontingensiyaga asoslangan tanlov
mezonlari, o‘tishning “avtonom–gibrid–integratsiyalashgan” yetuklik bosqichlari va
ichki nazoratlar dizayni bo‘yicha amaliy tavsiyalar beriladi.
References
Adabiyotlar
1. Horngren, C. T.; Datar, S. M.; Rajan, M. V. Cost Accounting: A Managerial
Emphasis. Harlow: Pearson Education Limited, 2015, 992 bet.
2. Drury, C. Management and Cost Accounting (10th ed.). Andover: Cengage
Learning EMEA, 2018, 992 bet.
3. Kaplan, R. S.; Cooper, R. Cost and Effect: Using Integrated Cost Systems to Drive
Profitability and Performance. Boston: Harvard Business School Press, 1998, 384
bet.
4. Johnson, H. T.; Kaplan, R. S. Relevance Lost: The Rise and Fall of Management
Accounting. Boston: Harvard Business School Press, 1987, 272 bet.
5. Atkinson, A. A.; Kaplan, R. S.; Matsumura, E. M.; Young, S. M. Management
Accounting: Information for Decision-Making and Strategy Execution (6th ed.).
Upper Saddle River, NJ: Pearson Prentice Hall, 2012, 736 bet.
6. Granlund, M.; Malmi, T. Moderate impact of ERPs on management accounting: A
lag or permanent outcome? Management Accounting Research, Oxford: Elsevier,
2002, 13(3), 299–321-betlar.
7. Scapens, R. W.; Jazayeri, M. ERP systems and management accounting change:
Opportunities or impacts? A research note. European Accounting Review, London:
Taylor & Francis, 2003, 12(1), 201–233-betlar.
8. Kaplan, R. S.; Norton, D. P. The Balanced Scorecard: Translating Strategy into
Action. Boston: Harvard Business School Press, 1996, 322 bet.
