O‘ZBEKISTONDA YOSHLAR ORASIDA STOMATOLOGIK MUAMMOLARNING EPIDEMIOLOGIYASI (KARIES VA PARADONT KASALIKLARI MISOLIDA)
Abstract
Mavzuning dolzarbligi: Bugungi kunda butun dunyoda, jumladan O‘zbekiston
Respublikasida ham yoshlar orasida stomatologik muammolar, ayniqsa tish kariesi va
parodont kasalliklari keng tarqalgan. Jahon sog‘liqni saqlash tashkiloti (JSST)
ma’lumotlariga ko‘ra, maktab yoshidagi bolalarning 60–90 % ida kamida bitta karies
o‘chog‘i aniqlanadi. O‘zbekiston bo‘yicha o‘tkazilgan epidemiologik tadqiqotlarda esa
12 yoshli bolalarda karies tarqalishi 65–70 % ni tashkil etishi, ayrim viloyatlarda esa
bu ko‘rsatkich 80–90 % gacha yetishi aniqlangan. Erta yoshdagi bolalarda (3–6 yosh)
esa karies 90 % dan ortiq hollarda uchraydi.Parodontal kasalliklar yuvinil davrida
sog‘liq uchun jiddiy muammo hisoblanadi. Bu kasalliklarning dastlabki belgilari —
milkning yallig‘lanishi, shishishi, qonashga moyilligi hamda patalogik cho‘ntaklarning
paydo bo‘lishidir. Ushbu o‘zgarishlar vaqtida aniqlanib, davolanmasa, asta-sekin
to‘qimalarning chuqur zararlanishiga, alveolyar suyakka zarar yetishiga va oxir-oqibat
tishlarning muddatidan oldin yo‘qotilishiga olib keladi.Og'iz bo'shlig'i muammolar
nafaqat sog'liq, balki ijtimoiy iqtisdiy sohalarga salbiy ta'sir ko'rsatadi. Ular bolalarning
o'qishdagi faoliyatini pasaytradi, og'riq va noqulaylik tufayli hayot sifatini
yomonlashtradi.Shu sababli yoshlar orasida og'iz bo'shlg'i kasalliklarning
epidemiologiyasini chuqur o'rganish, ularning xavf omillarini va oqibatlarini tahlil
qilish hamda samarali profilaktika choralarini ishlab chiqish bugungi kunda og'iz
bo'shlig'ining eng dolzarb masalalaridam biri hisoblanadi.
References
Foydalanilgan adabiyotlar:
1. Petersen & Baez, WHO 2013 – bu kitobda og‘iz sog‘lig‘ini o‘rganish metodlari (DMFT,
CPI, PMA va boshqalar) aniq tushuntirilgan.
2. Kassebaum et al., JDR 2015 – dunyo bo‘yicha kariesning tarqalishi haqida global statistik
tahlillar bor.
3. Marcenes et al., JDR 2013 – 1990–2010 yillar oralig‘ida og‘iz kasalliklarining global
yuklamasi haqida.
4. Qin et al., Heliyon 2022 – 1990–2019 yillarda davolanmagan karies bo‘yicha global
epidemiologik o‘zgarishlar.
5. BMC Oral Health 2025 maqolasi – 1990–2021 yillardagi karies epidemiologiyasi haqida
yangilangan natijalar.
