GANDBOL SPORT TURINING PAYDO BO’LISHI VA TARIXIY EVOLYUTSIYASI: ANTIK DAVRDAN OLIMPIYA CHO’QQISIGACHA

Abstract

 
Insoniyat  sivilizatsiyasi  taraqqiyoti  davomida  harakatli  o‘yinlar  har  doim 
ijtimoiy  hayotning,  jismoniy  tarbiyaning  va  harbiy  tayyorgarlikning  ajralmas  qismi 
bo‘lib kelgan. Shular orasida bugungi kunda dunyo miqyosida ommalashgan gandbol 
sport  turi  o‘zining  uzoq  va  boy  tarixiga  ega.  Gandbolning  paydo  bo‘lishi  va 
shakllanishi bir kunlik yoki bir necha yillik jarayon emas, balki asrlar davomida turli 
xalqlar va madaniyatlarning jismoniy madaniyati sintezi natijasidir. Garchi zamonaviy 
gandbol  XIX  asr  oxiri  va  XX  asr  boshlarida  Skandinaviya  hamda  Germaniya 
hududlarida rasmiy qoidalarga ega bo‘lgan bo‘lsa-da, uning prototiplari qadimgi dunyo 
manbalarida ham uchraydi. Antik davr yozma manbalari va arxeologik topilmalariga 
ko‘ra, qadimgi Yunonistonda "uraniya" deb nomlangan o‘yin mavjud bo‘lgan bo‘lib, 
unda  ishtirokchilar  to‘pni  qo‘lda  ilib  olish  va  bir-biriga  uzatish  orqali 
musobaqalashganlar.  Miloddan  avvalgi  davrlarga  oid  ushbu  ma’lumotlar  insoniyat 
tabiatida  to‘pni  qo‘l  bilan  boshqarishga  bo‘lgan  tabiiy  moyillikni  ko‘rsatadi. 
Shuningdek, qadimgi Rimda "garpaston" deb ataluvchi o‘yin ham o‘zining dinamikasi 
va qo‘l bilan o‘ynalishi jihatidan zamonaviy gandbolning eng qadimgi elementlarini 
o‘zida mujassam etgan edi. O‘rta asrlar Yevropasida ham shunga o‘xshash o‘yinlar 
ritsarlar va oddiy xalq orasida ommalashgani haqida ma’lumotlar mavjud. Masalan, 
o‘rta asr nemis shoiri Valter fon der Fogelveide o‘z asarlarida "fostbol" yoki to‘pni qo‘l 
bilan urish o‘yinlari haqida eslatib o‘tgan. Biroq, bu o‘yinlarning barchasi tartibsiz va 
mahalliy xususiyatga ega bo‘lib, ularni zamonaviy sport turi sifatida tasniflash qiyin 
edi.