SANOAT SANITARIYASINING MEHNAT XAVFSIZLIGINI TA’MINLASHDAGI AHAMIYATI
Keywords:
Kalit so‘zlar: sanoat sanitariyasi, mehnat gigienasi, mehnat xavfsizligi, ishlab chiqarish mikroiqlimi, shamollatish tizimlari, chang va gazlar nazorati, kasbiy kasalliklar, SanPin me’yorlari, mehnat muhofazasi.Abstract
Annotatsiya
Sanoat sanitariyasi (ishlab chiqarish sanitariyasi va mehnat gigienasi) sanoat
korxonalarida ish muhitini gigiyenik talablarga moslashtirish, zararli omillarni (chang,
gazlar, shovqin, yuqori harorat, namlik) kamaytirish yoki bartaraf etishga qaratilgan
tizimli tadbirlar majmuasidir. Ushbu maqola sanoat sanitariyasining mehnat
xavfsizligini ta’minlashdagi nazariy va amaliy ahamiyatini ochib beradi. Maqolada
sanoat sanitariyasining asosiy tushunchalari, me’yoriy talablari (SanPin-0063-96,
GOST 12.1.005-76, SN-245-71), metodologiyasi (xavflarni oldindan ko‘rish, tan olish,
baholash va nazorat qilish) hamda natijalari tahlil qilinadi. O‘zbekiston Respublikasi
Mehnat kodeksi va “Mehnatni muhofaza qilish to‘g‘risida”gi qonunga asoslanib,
sanoat korxonalarida (to‘qimachilik, metallurgiya, mashinasozlik) zararli omillarni
nazorat qilishning samaradorligi ko‘rsatilgan. Adabiyotlar tahlili shuni ko‘rsatadiki,
sanitariya me’yorlarining buzilishi pnevmokonioz, dermatit, zaharlanish va eshitish
pasayishi kabi kasbiy kasalliklarga olib keladi, ish samaradorligini 20-30% ga
pasaytiradi va baxtsiz hodisalar sonini oshiradi. Xalqaro tajriba (OSHA standartlari)
va O‘zbekiston misollarida shamollatish tizimlari, chang tozalash filtrlar, mikroiqlim
nazorati va shaxsiy himoya vositalari orqali kasalliklar 40-60% ga kamayishi
mumkinligi isbotlangan.
References
1. O‘zbekiston Respublikasi Mehnat kodeksi (yangi tahrir).
2. “Mehnatni muhofaza qilish to‘g‘risida”gi O‘zbekiston Respublikasi Qonuni.
3. Hayotiy faoliyat xavfsizligi fanidan ma’ruza kursi. TIIAME, 2023.
4. Sanoat korxonalarida mehnat gigienasi va ishlab chiqarish sanitariyasi. Arxiv.uz
materiallari.
5. Narziyev Sh.M., Mudarisova R.X., Gaibnazarov S.B. Sohalar mehnat muhofazasi
va texnika xavfsizligi. Toshkent: Firdavs-shoh, 2023.
6. Muxiddinov D.M., Muxiddinova K.S. Sanoat korxonalarida xodimlar xavfsizligini
ta’minlashning ahamiyati // Ilmiy anjumanlar. 2024.
7. OSHA. Industrial Hygiene. OSHA.gov, 2023.
8. Mehnat muhofazasi // O‘zbekiston milliy ensiklopediyasi (uz.wikipedia.org).
9. Xavfli ishlab chiqarish obyektlarining sanoat xavfsizligi to‘g‘risida Qonun. Lex.uz.
10. SNiP va SanPin me’yorlari to‘plami (0063-96, 0065-96).
