ATMOSFERA IFLOSLANISHI VA UNING INSON SALOMATLIGIGA TA’SIRI
Keywords:
Kalit so‘zlar: Atmosfera ifloslanishi, antropogen ta’sir, PM2.5 zarralari, ekologik xavf, respirator kasalliklar, yurak-qon tomir tizimi, jamoat salomatligi, ekotokshikologiya.Abstract
Annotatsiya: Ushbu maqolada bugungi kunda global ekologik muammolardan
biriga aylangan atmosfera ifloslanishining inson salomatligiga ta’siri ilmiy-tahliliy
nuqtayi nazardan ko‘rib chiqiladi. Tadqiqotda havoning ifloslanish darajasi, asosiy
antropogen manbalar va zararli moddalarning organizmga kirib borish mexanizmlari
tahlil qilingan. Xususan, atmosfera tarkibidagi zaharli birikmalarning nafas yo‘llari,
yurak-qon tomir tizimi hamda reproduktiv salomatlikka keltiradigan asoratlari Jahon
sog‘liqni saqlash tashkiloti (JSST) va nufuzli ilmiy manbalar ma’lumotlari asosida
asoslab berilgan. Shuningdek, maqolada O‘zbekiston sharoitidagi chang
bo‘ronlarining o‘ziga xos xususiyatlari va aholi salomatligini muhofaza qilish bo‘yicha
ustuvor tavsiyalar bayon etilgan.
References
Foydalanilgan adabiyotlar roʻyxati
1. World Health Organization (2021). WHO Global Air Quality Guidelines:
Particulate matter (PM2.5 and PM10), ozone, nitrogen dioxide, sulfur dioxide and
carbon monoxide. Geneva: World Health Organization.
2. Landrigan, P. J., et al. (2018). "The Lancet Commission on pollution and health."
3. Cohen, A. J., et al. (2017). "Estimates and 25-year trends of the global burden of
disease attributable to ambient air pollution." The Lancet, 1907-1918.
4. Pope, C. A., & Dockery, D. W. (2006). "Health effects of fine particulate air
pollution: Lines that connect." Journal of the Air & Waste Management
Association, 56(6), 709-742.
5. Brook, R. D., et al. (2010). "Particulate matter air pollution and cardiovascular
disease: An update to the scientific statement from the American Heart
Association." Circulation, 121(21), 2331-2378.
6. O‘zbekiston Respublikasi Ekologiya, atrof-muhitni muhofaza qilish va iqlim
o‘zgarishi vazirligi (2023). Milliy ma’ruzalar va atmosfera havosi holati bo‘yicha
yillik hisobotlar. Toshkent.
7. Thurston, G. D., et al. (2017). "A joint ERS/ATS policy statement: what constitutes
an adverse health effect of air pollution? An analytical framework." European
Respiratory Journal.
8. IQAir (2023). World Air Quality Report: Region & City PM2.5 Ranking.
9. Gore, M. L. (2019). Global Environmental Health in the 21st Century. Jones &
Bartlett Learning.
10. Koppe, I. (2020). "The impact of Aral Sea desiccation on environmental health in
Central Asia." Environmental Earth Sciences,