МАКТАБ ЎҚУВЧИЛАРИ ТОМОНИДАН СОДИР ЭТИЛАДИГАН ҲУҚУҚБУЗАРЛИКЛАР ПРОФИЛАКТИКАСИ СОҲАСИДАГИ ИЛҒОР ХОРИЖИЙ ДАВЛАТЛАР ИЖОБИЙ ТАЖРИБАСИ ВА УНИНГ ИМПЛЕМЕНТАТСИЯСИ
Keywords:
Калит сўзлари: Ҳуқуқбузарликлар профилактикаси, мактаб ўқувчилари ҳуқуқбузарлиги, илғор хорижий тажриба, таълим тизимида хавфсизлик, психологик хизмат, профилактик чора-тадбирлар, мактаб соғлом муҳити, ментал соғлиқ, таълимда рақамли технологиялар, педагогик профилактика, миллий имплементация, ўсмирлар жиноятчилиги, ота-оналар билан ҳамкорлик, маҳалла ва жамоатчилик назорати, таълим муассасаларида тарбия, халқаро тажрибанинг мослашувиAbstract
Аннотация: Ушбу тадқиқот мактаб ўқувчилари ўртасида
ҳуқуқбузарликларнинг олдини олиш бўйича хорижий давлатларнинг илғор
тажрибасини ўрганиш ва уни миллий таълим тизимига мослаштириш
имкониятларини таҳлил қилишга қаратилган. Бугунги кунда жаҳон миқёсида
ёшлар ўртасида содир этилаётган ҳуқуқбузарликлар жамият хавфсизлиги ва
барқарор тараққиётига таҳдид солувчи омиллардан бирига айланмоқда. Шу
боисдан, профилактика чораларини эрта босқичда жорий этиш, айниқса мактаб
таълими даврида, катта аҳамиятга эга. Тадқиқотда АҚШ, Финляндия, Япония,
Германия каби ривожланган давлатларнинг таълим муассасаларида
жиноятчилик ва ҳуқуқбузарликларнинг олдини олишга қаратилган тизимли
ёндашувлари, профилактик тадбирлари, мактаб полицияси, психологик
хизматлар ва ота-оналар билан ҳамкорликдаги ишлар таҳлил қилинади.
Шунингдек, уларда қўлланилаётган рақамли назорат тизимлари ва шахсий
ривожланишга қаратилган таълим дастурлари каби инновацион ечимлар
ўрганилади. Таҳлил натижалари асосида Ўзбекистон таълим тизимида мазкур
илғор тажрибаларни мослаштириш ва амалга ошириш бўйича тавсиялар ишлаб
чиқилади. Бунда миллий менталитет, ҳуқуқий база ва мактаб инфратузилмасини
ҳисобга олган ҳолда самарали имплементация механизмлари таклиф этилади.
Ушбу иш нафақат ҳуқуқбузарликларнинг олдини олиш, балки ўсмирларни
ижтимоий фаол шахс сифатида шакллантиришга ҳам хизмат қилади.
References
ФОЙДАНИЛГАН АДАБИЁТЛАР РЎЙХАТИ:
1. Таълим муассасаларида рақамли мониторинг тизими орқали
ҳуқуқбузарликка мойил болаларни эрта аниқлаш;
2. “Хавф гуруҳидаги” ўқувчилар учун махсус реабилитация ва кўмак
дастурларини ишлаб чиқиш.Ўзбекистон Республикаси “Мактаб таълими
тўғрисида”ги Қонуни, 2020 йил, янги таҳрир. — lex.uz
3. ПҚ–5050-сонли Президент қарори, 2021 йил 2 апрель — "Ёшлар билан
ишлаш тизимини такомиллаштириш чора-тадбирлари".
4. Ўзбекистон Республикаси "Ёшларга оид давлат сиёсати тўғрисида"ги
Қонуни, 2016 йил. Алиев, А.Ф. (2022). Мактабда ҳуқуқий онгни оширишнинг
замонавий механизмлари. — Тошкент: Фан.
5. Рахимов, Ю.М. (2021). Ўсмирлар ҳуқуқбузарлиги: сабаблар ва ижтимоий
ечимлар. — “Тарбия ва жамият” журнали, №2.
6. Холмуродов, С.Р. (2023). Ўқувчилар ўртасида ҳуқуқбузарликларнинг олдини
олишда профилактиканинг роли. — “Педагогика илми” журнали, №3.
Нуриддинов, Б.Ш. (2020). Жиноятчилик ва ҳуқуқбузарликлар
профилактикасида маҳалланинг ўрни. — Тошкент давлат юридик
университети нашри.
7. Theriot, M.T. (2016). School Resource Officers and the Criminalization of Student
Behavior. — Journal of Criminal Justice, 44(1), 183–192.
8. Farrington, D.J. (2017). Childhood Risk Factors and Protective Interventions for
Youth Crime. — Cambridge Journal of Education, 47(3), 243–260.
9. UNICEF (2020). Addressing Violence in Schools: A Global Perspective. — New
York: UNICEF Publications.
10. World Health Organization (WHO) (2021). Preventing Youth Violence:
Evidence and Strategies. — Geneva: WHO.
11. OECD (2019). Education at a Glance: School Safety and Student Wellbeing. —
OECD Publishing.
12. Савельева, И.А. (2019). Профилактика правонарушений среди
несовершеннолетних в образовательной среде. — Москва: Юрайт.
13. Фатхутдинов, Р.А. (2020). Социально-психологические аспекты
подростковой преступности. — Казань: Изд-во КФУ.
14. Камолов, Ф.М. (2021). Ўқувчилар ўртасида қонунийликни шакллантиришда
оила ва мактаб ҳамкорлиги. — “Жамият ва ҳуқуқ” журнали, №1.
15. Маҳмудова, Д.Ш. (2022). Ўқувчилар ҳуқуқбузарлиги: эрта ёшдаги олдини
олиш чоралари. — “Илм ва амал” журнали, №4.
16. Kajs, L., & Schumacher, G. (2012). School Safety and Student Discipline
Programs. — Journal of Education and Learning, 1(2), 35–43.
17. O’Malley, M. D., & Green, J. G. (2018). School Climate and Prevention of Juvenile
Delinquency. — Youth & Society, 50(1), 3–27.
18. UNESCO (2021). Education for Tolerance and Nonviolence. — Париж: UNESCO
Publications.
19. Парпиев, И.К. (2023). Ўзбекистонда ёшлар профилактикаси соҳасида
қонунчиликни такомиллаштириш йўналишлари. — “Юрист ҳуқуқчи”
журнали, №2.
