UMUMIY O‘RTA MAKTAB O‘QUVCHILARIDA TANQIDIY O‘QISH KO‘NIKMALARINI RIVOJLANTIRISH
Keywords:
Kalit so‘zlar: tanqidiy o‘qish, tanqidiy fikrlash, matnni tahlil qilish, metakognitiv strategiyalar, o‘qish savodxonligi, PISA.Abstract
Annotatsiya
Ushbu ilmiy maqolada umumiy o‘rta maktab o‘quvchilarida tanqidiy o‘qish
ko‘nikmalarini rivojlantirishning nazariy asoslari, pedagogik strategiyalari va amaliy
metodlari tahlil qilinadi. XXI asr ko‘nikmalari (4K) tarkibida muhim o‘rin tutuvchi
tanqidiy fikrlash, axborotning ko‘payib borayotgani va sun'iy intellekt
texnologiyalarining keng tatbiq etilayotgani sharoitida o‘quvchilarning matnni yuzaki
emas, balki chuqur, tanqidiy tahlil qilish qobiliyatini shakllantirishni taqozo etadi.
Maqolada tanqidiy o‘qishning komponentlari (tahlil, sintez, baholash, xulosa
chiqarish) aniqlandi, uning an'anaviy o‘qishdan farqlari ko‘rsatildi. Shuningdek,
muallif tomonidan ishlab chiqilgan “TASHLIL” modeli va interfaol metodlar
(SOCRATES, “Muallifga savol”, “Besh qadam”, “Matnni buzish”) asosida tanqidiy
o‘qishni rivojlantirishning bosqichma-bosqich tizimi taklif etiladi. Maqola natijalari
umumta'lim maktablari o‘qituvchilari, metodistlar va ta'lim tizimi mutaxassislari
uchun amaliy ahamiyatga ega.
References
Adabiyotlar
1. Dewey, J. (1933). How We Think: A Restatement of the Relation of Reflective
Thinking to the Educative Process. Boston: D.C. Heath.
2. Durkin, K. (2011). Critical reading: A review of the literature. Journal of
Adolescent & Adult Literacy, 55(3), 216-225.
3. Facione, P. A. (1990). Critical Thinking: A Statement of Expert Consensus for
Purposes of Educational Assessment and Instruction. The Delphi Report.
California: The California Academic Press.
4. Paul, R., & Elder, L. (2006). Critical Thinking: Tools for Taking Charge of Your
Learning and Your Life. Upper Saddle River, NJ: Pearson.
5. Piaget, J. (1954). The Construction of Reality in the Child. New York: Basic
Books.
6. PISA (2023). PISA 2022 Results: Reading Literacy. OECD Publishing.
7. Qosimova, M. (2021). Umumiy o‘rta ta'lim maktablarida o‘qish savodxonligini
rivojlantirishning didaktik asoslari. Pedagogika ilmiy-nazariy jurnali, 3(2), 45-52.
8. Vygotsky, L. S. (1978). Mind in Society: The Development of Higher
Psychological Processes. Cambridge, MA: Harvard University Press.
9. Wallace, C. (2003). Critical Reading in Language Education. Basingstoke:
Palgrave Macmillan.
10. Xalilov, S. (2022). Tanqidiy fikrlashni rivojlantirishga yo‘naltirilgan o‘qitish
texnologiyalari. Ta'lim va innovatsiyalar, 1(4), 112-118.
