JADIDLAR: BIZ BILMAGAN O‘TMISH VA BIZGA AYTILMAGAN HAQIQATLAR
Keywords:
Kalit so’zlar. Jadidchilik, milliy uyg‘onish, Turkiston avtonomiyasi, Germaniya talabalari, maxfiy diplomatiya, iqtisodiy ozodlik, qatag‘on haqiqatlari, milliy elita, strategik islohotlar, Uchinchi Renessans, mustaqillik poydevoriAbstract
Annotatsiya.
Ushbu maqola XX asr boshida Turkiston ijtimoiy-siyosiy, iqtisodiy va madaniy
hayotida tub burilish yasagan jadidchilik harakati vakillarining darsliklarda
ochiqlanmagan faoliyat qirralarini arxiv materiallari va zamonaviy tarixiy tahlillar
asosida tadqiq etadi. Muallif an’anaviy "ma’rifatparvarlik" tushunchasining tor
doirasidan chiqib, jadidizm mohiyatini milliy davlatchilikni qayta tiklashga qaratilgan
keng ko‘lamli va mukammal o‘ylangan strategik loyiha sifatida tahlil qiladi.
Maqolaning asosiy mazmuni jadidlar faoliyatining bizga kam ma’lum bo‘lgan
uchta muhim ustuniga qaratilgan. Birinchidan, jadidlarning "milliy investorlar"
sifatidagi roli yoritiladi: ularning milliy sarmoyani ilm-fanga yo‘naltirish, aksiyadorlik
jamiyatlari va shirkatlar tuzish orqali iqtisodiy mustaqillikka erishish borasidagi
biznes-modellari o‘rganiladi. Ikkinchi yo‘nalishda esa jadidchilikning "maxfiy
diplomatiyasi" tahlil etiladi; xususan, talabalarni Germaniya va boshqa G‘arb
davlatlariga o‘qishga yuborish ortidagi asl maqsad — bo‘lajak mustaqil davlatning
harbiy, texnik va diplomatik elitasi zaxirasini yaratish strategiyasi ochib beriladi.
Uchinchi qismda esa jadidlar duch kelgan ijtimoiy fojea — mustamlakachi tuzum
tazyiqi va jamiyat ichidagi mutaassib qatlamning ayovsiz qarshiligi o‘rtasidagi "ruhiy
muhoraba" tahlil qilinadi.
Shuningdek, maqolada 1930-yillardagi qatag‘on fojiasining shunchaki
mafkuraviy emas, balki chuqur geosiyosiy sabablari arxiv hujjatlari asosida
ko‘rsatiladi. Sho‘ro hokimiyatining jadidlar tomonidan ilgari surilgan "Yagona
Turkiston" va "Milliy birlik" g‘oyalaridan nega bunchalik xavfsiragani ilmiy dalillar
bilan isbotlanadi. Yakuniy qismda jadidlar merosining bugungi "Uchinchi Renessans"
poydevoridagi o‘rni va ularning amalga oshmagan g‘oyalarining zamonaviy
O‘zbekiston taraqqiyoti uchun strategik dolzarbligi asoslab berilgan. Maqola keng
kitobxonlar ommasi, tarixchi olimlar va milliy o‘zlikni anglashga intiluvchi yoshlar
uchun mo‘ljallangan.
References
Foydalanilgan adabiyotlar
1.Mirziyoyev Sh.M. "Yangi O‘zbekiston strategiyasi"
2.Behbudiy Mahmudxo‘ja. "Tanlangan asarlar"
3.Fitrat Abdurauf. "Tanlangan asarlar"
4.Qosimov B. "Milliy uyg‘onish: jasorat, ma’rifat, fidoiylik". – Toshkent:
"Ma’naviyat", 2002.
5.Dolimov U. "Jadidchilikning ijtimoiy-pedagogik asoslari". – Toshkent: "Fan",
2006.
