SUV BALANSINI HISOBLASHDA ZAMONAVIY MONITORING TIZIMLARIDAN FOYDALANISH
Keywords:
Kalit so‘zlar: Suv balansi, gidrologik hisoblash, suv resurslarini boshqarish, zamonaviy monitoring tizimlari, IoT (Internet of Things), GIS (Geografik axborot tizimi), SCADA, masofadan zondlash, real vaqt monitoringi, aqlli sensorlar, bug‘lanish, infiltratsiya, suv sarfi, suv yo‘qotishlari, raqamli texnologiyalar, gidrotexnik inshootlar, sug‘orish tizimlari, nasos stansiyalari, iqlim o‘zgarishi, barqaror rivojlanish, ekologik monitoring, katta ma’lumotlar (Big Data), sun’iy intellekt.Abstract
Annotatsiya: Ushbu ilmiy maqolada suv balansini aniqlash va boshqarishda
zamonaviy monitoring tizimlaridan foydalanishning nazariy va amaliy jihatlari keng
yoritilgan. Tadqiqotda suv resurslarini samarali boshqarish uchun masofadan zondlash
texnologiyalari, IoT (Internet of Things) asosidagi aqlli sensorlar, GIS (Geografik
axborot tizimi) va SCADA kabi innovatsion yechimlarning qo‘llanilishi tahlil qilinadi.
Suv balansini hisoblashda bug‘lanish, infiltratsiya, oqim va suv sarfi ko‘rsatkichlarini
real vaqt rejimida monitoring qilish orqali aniqlikni oshirish imkoniyatlari ko‘rib
chiqilgan. Maqolada suv xo‘jaligi tizimlarida raqamli texnologiyalarni joriy etish
orqali suv yo‘qotishlarini kamaytirish, resurslardan oqilona foydalanish va boshqaruv
qarorlarini optimallashtirish masalalari asoslab berilgan. Shuningdek, zamonaviy
monitoring vositalarining gidrotexnik inshootlar, sug‘orish kanallari va nasos
stansiyalaridagi samaradorlikka ta’siri tahlil etilgan. Tadqiqot natijalari suv balansini
aniqlashda an’anaviy usullarga nisbatan yuqori aniqlik, tezkorlik va ishonchlilikka
erishish mumkinligini ko‘rsatadi. Bundan tashqari, maqolada iqlim o‘zgarishi
sharoitida suv resurslarini boshqarishda raqamli monitoring tizimlarining ahamiyati
alohida yoritilib, ularning barqaror rivojlanish va ekologik muvozanatni
ta’minlashdagi roli asoslab berilgan. Kelgusida sun’iy intellekt va katta ma’lumotlar
(Big Data) texnologiyalarini integratsiya qilish orqali suv balansini prognozlash va
boshqarish samaradorligini yanada oshirish imkoniyatlari ko‘rsatib o‘tilgan.
References
Foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati:
1. Food and Agriculture Organization. Water Resources Management and Irrigation
Development. Rome, 2012.
2. World Bank. Water Resources Management Sector Strategy. Washington DC,
2010.
3. UNESCO. World Water Development Report. Paris, 2020.
4. David R. Maidment. Handbook of Hydrology. McGraw-Hill, 1993.
5. Ven Te Chow. Applied Hydrology. McGraw-Hill, 1988.
6. World Meteorological Organization. Guide to Hydrological Practices. Geneva,
2018.
7. International Commission on Irrigation and Drainage. Irrigation and Drainage
Principles and Practices. New Delhi, 2015.
8. United Nations. Sustainable Development Goals Report. New York, 2021.
9. Asian Development Bank. Water for All Policy. Manila, 2001.
10. O‘zbekiston Respublikasi Suv xo‘jaligi vazirligi. Suv resurslarini boshqarish
bo‘yicha me’yoriy hujjatlar. Toshkent, 2022.
11. Toshkent Irrigatsiya va Qishloq xo‘jaligini mexanizatsiyalash muhandislari
instituti. Gidrotexnika inshootlari va suv xo‘jaligi asoslari. Toshkent, 2019.
12. Gidrologiya asoslari. Toshkent: Fan nashriyoti, 2020.
13. Internet of Things asoslari bo‘yicha ilmiy maqolalar to‘plami, 2021.
14. Geographic Information System bo‘yicha qo‘llanmalar, 2020.
15. SCADA tizimlari bo‘yicha texnik adabiyotlar, 2019.
