TEXNOGEN IFLOSLANTIRUVCHI OMILLARNING ATROF-MUHITGA VA AHOLI SALOMATLIGIGA TA’SIRI: VAZIYAT TAHLILI VA PROGNOZLAR
Keywords:
Kalit so‘zlar: atrof-muhit, texnogen ifloslanish, aholi salomatligi, ekologik holat, epidemiologik tahlil, ekologik xavf omillari, prognoz, profilaktika.Abstract
Annotatsiya: Atrof-muhitning texnogen ifloslanishi zamonaviy jamiyatda aholi
salomatligiga salbiy ta’sir ko‘rsatuvchi muhim ekologik muammolardan biri
hisoblanadi. Sanoat korxonalari, transport vositalari, energetika tizimlari va turli
texnogen chiqindilar ta’sirida havo, suv va tuproqning ifloslanishi inson organizmiga
turli darajada ta’sir ko‘rsatib, kasallanish darajasining ortishiga olib kelishi mumkin.
Mazkur maqolada atrof-muhitning texnogen ifloslanishi va aholi salomatligi
o‘rtasidagi o‘zaro bog‘liqlik tahlil qilingan, ekologik vaziyatning asosiy tendensiyalari
va aholi salomatligi ko‘rsatkichlariga ta’siri o‘rganilgan. Shuningdek, texnogen
omillar ta’sirida yuzaga kelishi mumkin bo‘lgan salomatlik xavflari baholanib, kelgusi
yillar uchun ehtimoliy prognozlar ishlab chiqilgan. Tadqiqot natijalari atrof-muhit
muhofazasi, sanitariya-gigiyena nazoratini kuchaytirish va aholi salomatligini
saqlashga qaratilgan kompleks chora-tadbirlarni ishlab chiqish zarurligini ko‘rsatadi.
References
Foydalanilgan adabiyotlar:
1. Axmadiyev G. M. Osenka i prognozirovaniye sostoyaniya okrujayuщyey sredы
i jivыx slojnыx sistem //NAUKA 2015: Itogi, perspektivы. – 2016. – S. 101-122.
2. Ibragimova E. E. Monitoring sostoyaniya okrujayuщyey sredы metodami
fitoindikasii texnogennogo ximicheskogo zagryazneniya //Chelovek-Priroda-Obщyestvo:
Teoriya i praktika bezopasnosti jiznedeyatelnosti, ekologii i valeologii. – 2018. – №. 4. – S.
57-61.
3. Xoxryakov A. V. i dr. Prognozirovaniye konsentrasiy zagryaznyayuщix
veщyestv v komponentax okrujayuщyey sredы //Izvestiya vыsshix uchebnыx zavedeniy.
Gornыy jurnal. – 2017. – №. 4. – S. 53-63.
4. Ostax S. V. i dr. Kompleksirovaniye metodov gidrogeologicheskogo i
gidroekologicheskogo prognozirovaniya posledstviy vozdeystviy na litosferu
nesanksionirovanno razmeщyennыx otxodov //Zaщita okrujayuщyey sredы v neftegazovom
komplekse. – 2020. – №. 5. – S. 296.
5. Savilov Ye. D. i dr. Texnogennoye zagryazneniye okrujayuщyey sredы i
zdorovye naseleniya: analiz situasii i prognoz //Gigiyena i sanitariya. – 2016. – T. 95. – №.
6. – S. 507-512.
6. Nikitina Ye. N. okrujayuщyey sredы ot texnogennыx vozdeystviy.
7. Syeytlin Ye. M., Moskvina O. A., Larionova I. V. Prognoz zagryazneniya
okrujayuщyey sredы v rayone mest razmeщyeniya otxodov predpriyatiy mineralno-
sыryevogo kompleksa. Instrument povыsheniya effektivnosti ekologicheskogo menedjmenta
ili risk //Konkurentosposobnost sub’yektov xozyaystvovaniya v usloviyax novыx vыzovov
vneshney sredы: problemы i puti ix resheniya. – 2017. – S. 331.
8. Ostax S. V. i dr. Kompleksirovaniye metodov geofizicheskogo i
ekologicheskogo prognozirovaniya posledstviy glubinnogo zagryazneniya okrujayuщyey
sredы pri ekspluatasii ob’yektov nefteximicheskoy otrasli promыshlennosti //Zaщita
okrujayuщyey sredы v neftegazovom komplekse. – 2019. – №. 2. – S. 5-11.
9. Yurkevich N. V. i dr. Texnogennoye vozdeystviye na okrujayuщuyu sredu v
Rossiyskoy Arktike na primere Norilskogo promыshlennogo rayona //Izvestiya Tomskogo
politexnicheskogo universiteta. Injiniring georesursov. – 2021. – T. 332. – №. 12. – S. 230-
249.
10. Kolesnikova T., Kolesnikov Ye. Osenka vozdeystviya na okrujayuщuyu sredu.
Ekspertiza bezopasnosti 2-ye izd., per. i dop. Uchebnik i praktikum dlya bakalavriata i
magistraturы. – Litres, 2018.
11. Klimavichus Ya. E. Ekologicheskoye zagryazneniye zemel kak slojnыy
texnicheskiy ob’yekt sistemnogo analiza //Izvestiya Kabardino-Balkarskogo nauchnogo
syentra RAN. – 2025. – T. 27. – №. 5. – S. 54-67.
12. Belov S. Texnogennыye sistemы i ekologicheskiy risk. Uchebnik dlya
akademicheskogo bakalavriata. – Litres, 2016.
13. Mixaylov V. M. Effektivnost monitoringa kak neobxodimoye usloviye
prinyatiya korrektnыx resheniy v sfere texnosfernoy bezopasnosti //Russian Technological
Journal. – 2020. – T. 8. – №. 2. – S. 23-32.
14. Sxovrebov E. S., Gordiyenko A. N. Prognozirovaniye mer obespecheniya
ekologicheskoy bezopasnosti transportnыx i kommunalnыx sistem texnosfernыx territoriy
//Texnik transporta: obrazovaniye i praktika. – 2023. – T. 4. – №. 1. – S. 62-72.
15. Bugubayeva A. J. Metodы i algoritmы intellektualnogo analiza dannыx dlya
sistemы monitoringa atmosfernogo zagryazneniya : dis. – Dissertatsiya na soiskaniye stepeni
doktora filosofii (PhD).-Ust-Kamenogorsk, 2022-91s.
16. Xaustov A., Redina M. Normirovaniye i snijeniye zagryazneniya okrujayuщyey
sredы. Uchebnik dlya akademicheskogo bakalavriata. – LitRes, 2021.
17. Xammatova G. M., Kotova Ya. L., Varyas A. A. Texnogennoye vozdeystviye
na molekulyarnыye strukturы organizma i zdorovye cheloveka. – Nauka i Prosveщyeniye (IP
Gulyayev GYu), Penza Konferensiya: aktualnыye voprosы nauki 2025 Penza, 27 maya 2025
goda Organizatorы: Nauka i Prosveщyeniye (IP Gulyayev GYu), Penza.
18. Yevstropov V. M. Mediko-profilakticheskoye «ekranirovaniye» v usloviyax
disekologicheskix prosessov v texnosfere //Zametki uchenogo. – 2021. – №. 11-2. – S. 129-
134.
19. Савилов Е. Д. и др. Техногенное загрязнение окружающей среды и
здоровье населения: анализ ситуации и прогноз //Гигиена и санитария. – 2016. – Т. 95.
– №. 6. – С. 507-512.
20. Малышев Т. Р., Ясенева Е. В. Техногенное загрязнение атмосферного
воздуха Крыма //Экобиологические проблемы Азово-Черноморского региона и
комплексное управление биологическими ресурсами. – 2016. – С. 169-172.
21. Ненахова Е. В. ТЕХНОГЕННОЕ ЗАГРЯЗНЕНИЕ АТМОСФЕРНОГО
ВОЗДУХА ГОРОДА ИРКУТСКА //Окружающая среда и здоровье. – 2020. – С. 103-
108.
22. Васильева Г. К. и др. ТЕХНОГЕННОЕ ЗАГРЯЗНЕНИЕ ПОЧВ НА
СЕВЕРЕ КРЫМСКОГО ПОЛУОСТРОВА //Почвы-стратегический ресурс России. –
2021. – С. 193-194.
23. Зуев Н. П. и др. Техногенное загрязнение окружающей среды г. Воронежа
//Инновационные подходы в решении современных проблем рационального
использования природных ресурсов и охраны окружающей среды. – 2019. – С. 31-37.
24. Механтьева Л. Е. и др. Техногенное загрязнение окружающей среды и
степень его влияния на здоровье населения Воронежской области //Комплексные
проблемы техносферной безопасности. Научный и практический подходы к развитию
и реализации технологий безопасности. – 2021. – С. 625-629.
25. Растанина Н. К. и др. Оценка риска для здоровья населения, связанного с
техногенным загрязнением от отходов бывшего горного предприятия"
Хрустальненский ГОК" //Горный информационно-аналитический бюллетень (научно-
технический журнал). – 2017. – №. 12. – С. 88-95.
26. Широков В. А., Осинкин Г. А., Гурвич В. Б. ТЕХНОГЕННОЕ
ЗАГРЯЗНЕНИЕ АТМОСФЕРНОГО ВОЗДУХА КАК ФАКТОР РАЗВИТИЯ
ЦЕРЕБРАЛЬНОГО ИНСУЛЬТА //ДАВИДЕНКОВСКИЕ ЧТЕНИЯ. – 2016. – С. 287-
288.
27. Степаненко Л. А. и др. Оценка состояния иммунной системы детского
населения как маркера техногенного загрязнения окружающей среды //Гигиена и
санитария. – 2016. – Т. 95. – №. 12. – С. 1129-1133.
28. Юркевич Н. В. и др. Техногенное воздействие на окружающую среду в
Российской Арктике на примере Норильского промышленного района //Известия
Томского политехнического университета. Инжиниринг георесурсов. – 2021. – Т. 332.
– №. 12. – С. 230-249.
29. Петрова А. Э., Хасанова М. Л. Техногенное воздействие человека на
окружающую среду //ББК 74.46 А 43. – 2016. – С. 31.
30. Сулейманов Р. А. и др. Эколого-гигиеническая характеристика
окружающей среды и состояние здоровья населения на территориях добычи и
транспорта нефти //Ульяновский медико-биологический журнал. – 2018. – №. 4. – С.
124-142.
31. Шишкина Е. А. ОЦЕНКА СОЦИАЛЬНОГО ЗДОРОВЬЯ В ФОРМАТЕ
ГЛОБАЛЬНЫХ ЭКОЛОГИЧЕСКИХ РИСКОВ //Современные инновационные
технологии и проблемы устойчивого развития в условиях цифровой экономики. – 2019.
– С. 8-10.