HIMOYA GAZLARI TARKIBINING PAYVAND CHOKLARI MIKROSTRUKTURASI VA MEXANIK XOSSALARIGA TA’SIRINI TADQIQ ETISH
Keywords:
Kalit so‘zlar: himoya gazi, payvandlash, mikrostruktura, mexanik xossalar, zona termik ta’sir (ZTT), argon, karbonat angidrid (CO₂), gaz aralashmalari, payvand choki, metallurgik jarayonlar, mustahkamlik, zarbaga chidamlilik.Abstract
Annotatsiya: Ushbu maqolada yoyli payvandlash jarayonida qo‘llaniladigan turli
tarkibli himoya gazlarining (Ar, CO₂, Ar+CO₂, Ar+O₂ aralashmalari) payvand choklari
tuzilishi va mexanik xossalariga ta’siri kompleks ravishda o‘rganilgan. Tadqiqot
davomida gaz muhitining metall vannadagi metallurgik jarayonlarga, yoy
barqarorligiga, issiqlik kiritilishiga hamda metall tomchilarining ko‘chish
mexanizmiga ta’siri tahlil qilindi.
Mikrostrukturaviy tadqiqotlar natijasida gaz tarkibining donalar o‘lchami, ferrit-
perlit, bainit yoki martensit fazalarining shakllanishiga bevosita ta’sir ko‘rsatishi
aniqlandi. CO₂ miqdorining ortishi oksidlanish jarayonlarini kuchaytirishi va nometall
qo‘shimchalar miqdorini oshirishi, argon asosidagi aralashmalar esa mayda donali va
bir jinsli tuzilma hosil qilishi kuzatildi.
Mexanik sinovlar (cho‘zilishdagi mustahkamlik chegarasi, oquvchanlik
chegarasi, nisbiy cho‘zilish, zarbaga chidamlilik va qattiqlik) natijalari shuni
ko‘rsatdiki, optimal gaz tarkibini tanlash payvand birikmaning mustahkamligini 5–15
% ga oshirishi va zarbaga chidamliligini yaxshilashi mumkin. Shuningdek, gaz
muhitini to‘g‘ri tanlash g‘ovaklik, shlak qo‘shimchalari va notekis erish kabi
nuqsonlarni kamaytirishga xizmat qiladi.
Olingan natijalar asosida himoya gazlari tarkibi bilan payvand chokining
strukturaviy va mexanik ko‘rsatkichlari o‘rtasidagi miqdoriy bog‘liqliklar aniqlanib,
sanoatda yuqori sifatli va ishonchli payvand konstruksiyalarini olish bo‘yicha amaliy
tavsiyalar ishlab chiqildi.
References
Adabiyotlar ro’yxati
1. Ergashev M. et al. Yeyilgan detallarni qayta tiklash va mustahkamlash
texnologiyalarining samaradorligini taqqoslash //Science and Education. – 2023. –
Т. 4. – №. 2. – С. 773-778.
2. Abdukaxxarov A. A. et al. Payvandlash usullari orqali yeyilgan detallarning
o'lchamlarini tiklash va mustahkamlash //IQRO. – 2023. – Т. 2. – №. 2. – С. 786-
789.
3. Фазилов, Д. С., Кенжаев, Т. Н., Мадалиев, С. Д., & Абдукаримова, Ф. А.
(2024). ИСПОЛЬЗОВАНИЕ ИНФОРМАЦИОННЫХ ТЕХНОЛОГИЙ В
ПРОЦЕССЕ ОБУЧЕНИЯ СВАРКЕ. Экономика и социум, (1 (116)), 1476-1483.
4. Кенжаев Т. Н. У. ИСПОЛЬЗОВАНИЕ ИНФОРМАЦИОННЫХ
ТЕХНОЛОГИЙ В СВАРКЕ //Central Asian Journal of Multidisciplinary Research
and Management Studies. – 2024. – Т. 1. – №. 16. – С. 138-142.
5. Kenjayev T. N., Mamatkulov R. S., Abdukaxxarov A. A. ZANGLAMAYDIGAN
PO ‘LAT QUVURLARNI KOMBINATSYALASHGAN LAZER VA YOYLI
PAYVANDLASH //InnoRes. – 2025. – Т. 1. – №. 5. – С. 25-39.
6. Fazilov D. S., Mamatqulov R. S. o’g’li, Kenjayev, TN o’gli, & Abdukaxxarov, AA
o’g’li.(2024). Boyitish fabrikalari jihozlarining yeyilish sabablari //Science and
Education. – Т. 5. – №. 4. – С. 146-151.
7. Fazilov D. S., Kenjayev T. N. o ‘g ‘li.(2024). МШР-3, 6-5, 0 sharli tegirmonining
jihozlarini yeyilish sabablari //Science and Education. – Т. 5. – №. 4. – С. 262-267.
8. Fazilov D. S., Kenjayev T. N., Chillaboyev S. B. FRIKSION UZATMALAR VA
ULARNING MEXANIK UZATMALARDAGI O ‘RNI //Ta'lim innovatsiyasi va
integratsiyasi. – 2025. – Т. 59. – №. 4. – С. 205-210.
9. Kenjayev T. N., Jo‘raqulov Z. N. PAYVANDLASHDA ISSIQ DARZLARNING
PAYDO BO ‘LISHI VA ULARNI OLDINI OLISH //Ta'lim innovatsiyasi va
integratsiyasi. – 2025. – Т. 59. – №. 4. – С. 211-216.
10. Kenjayev T. N., Nasriddinov I. R. PAYVANDLASHDA SOVUQ
DARZLARNING PAYDO BO ‘LISHI VA ULARNI OLDINI OLISH //Ta'lim
innovatsiyasi va integratsiyasi. – 2025. – Т. 59. – №. 4. – С. 217-222.
11. Raufov, L. M., Sh, M. R., Kenjayev, T. N., & Zokirov, F. Z. (2025).
KOMBINIRLAB ERITIB QOPLASH JARAYONINING TEXNOLOGIK
XUSUSIYATLARI. Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi, 59(2), 324-328.
