O‘ZBEKISTONDA YAIMNI VAQT QATORI MODELLARI ASOSIDA TAHLIL VA PROGNOZLASH
Keywords:
Kalit so‘zlar: Vaqt qatori, trend, mavsumiylik, tasodifiy komponent, regressiya tahlili, prognozlash, YAIM, eksport, import, ekonometrika, iqtisodiy modelAbstract
Annotatsiya: Mazkur maqolada vaqt qatorlari asosida iqtisodiy ko‘rsatkichlarni
prognozlash masalalari tahlil qilingan. Tadqiqotda 2015–2024-yillar davomida
O‘zbekiston Respublikasining yalpi ichki mahsuloti (YAIM), eksport va import
ko‘rsatkichlari asosida trend, mavsumiy va tasodifiy komponentlar o‘rganildi.
Ekonometrik usullar yordamida ko‘p o‘zgaruvchili regressiya modeli qurilib,
modelning statistik ahamiyati baholandi. Olingan natijalar YAIMga eng katta ta’sir
import ko‘rsatkichiga tegishli ekanligini, eksportning esa nisbatan past darajada ta’sir
ko‘rsatishini aniqladi. Trend tahlili iqtisodiyotda umumiy o‘sish mavjudligini
ko‘rsatdi, tasodifiy komponentlar esa tashqi iqtisodiy omillar bilan izohlandi. Tadqiqot
natijalari iqtisodiy prognozlash va siyosat ishlab chiqishda muhim ahamiyatga ega.
References
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
1. Xasanov M. Ekonometrika asoslari. - Toshkent: IQTISOD-NASHR, 2016. - 256
b.
2. Qodirov S., Tursunov A. Makroiqtisodiy va mikroiqtisodiy modellashtirish. -
Toshkent: Fan va texnologiya, 2018. - 312 b.
3. Rustamov B. Ekonometrik tahlil usullari va amaliyoti. - Toshkent: Ilm-Ziyo,
2020. - 280 b.
4. Qarshiboyev X.Q. Ekonometrika. - Toshkent: Iqtisod-moliya, 2021. - 300 b.
5. Raximova Umida Ziyadullayevna Foreign Strategic Approaches to Optimizing
the Innovative System of Regionalism. American Journal of Economics and
Business Management. Vol. 8 Issue 4 | pp. 1652-1658 | ISSN: 2576-5973
(08.00.00, OAK Rayosatining 2024-yil 28-avgustdagi 360-son qarori)
6. Raximova Umida Ziyadullayevna. “Turizm infratuzilmasini innovatsion
rivojlantirishdagi asosiy manbalar tahlili”. Iqtisodiy taraqqiyot va tahlil. Ilmiy
elektron jurnal. 7-son, iyul, 2024y.
7. Raximova Umida Ziyadullayevna. Turizm infratuzilmasining hozirgi holati.
SERVIS jurnali, №4. 2024 й. (08.00.00; №20).
8. Raximova Umida Ziyadullayevna Mintaqada milliy turizmni innovasion
rivojlanish tendensiyalari va barqarorligi tahlili. Journal of Science and
education in agriculture. March 2025. Volume 3, Issue 3
9. Raximova Umida Ziyadullayevna. Mintaqa turizmi infrаtuzilmаsini innаvаtsiоn
rivоjlаntirish strаtеgiyаlаri. “Raqamli iqtisodiyot” ilmiy-elektron jurnali | 11-
son. 1867-1877. 2025.
10. U. Z. Raximova. Turizm sohasini rivojlanishida turistik firma va tashkilotlarning
ahamiyati. Academic Research in Educational Sciences. ISSN: 2181-1385
Volume 5 | Issue 5 | 2024.
11. U. Z. Raximova. The role of mathematics in the development of the tourism
industry. // “Экономика и социум” халқаро журнали. – 2024 - №4(119).
(11.00.00; №11).
12. Jahon banki. O‘zbekistonning kambag‘allikni qisqartirish yo‘li: tahliliy
ma’lumotlar.
https://blogs.worldbank.org/en/opendata/charting-uzbekistan-s-path-to-
poverty-reduction--insights-from-i
13. Jahon banki. Aholi jon boshiga YaIM bo‘yicha ma’lumotlar.
https://thedocs.worldbank.org/en/doc/0f93cd231799e55067bb0f83154c216a-
0500022021/related/data-uzb.pdf
14. O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti huzuridagi Statistika agentligi. Rasmiy
statistik ma’lumotlar.
15. Trendonify. O‘zbekistonda ishsizlik darajasi.
https://trendonify.com/uzbekistan/unemployment-rate-annual
16. IndexMundi. Ta’lim darajasi ko‘rsatkichlari.
17. O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki. Inflyatsiya ko‘rsatkichlari.
18. Trading Economics. Sanoat sektori ulushi.
