MIGREN – KELIB CHIQISHI, BELGILARI, DIAGNOSTIKASI VA ZAMONAVIY DAVOLASH
Keywords:
Kalit so‘zlar: Migren, bosh og‘rig‘i, aura, nevrologik kasallik, diagnostika, triptanlar, profilaktika, zamonaviy davolash.Abstract
Annotatsiya: Ushbu maqolada Migrenning kelib chiqish sabablari, patogenezi,
klinik belgilari, diagnostikasi va zamonaviy davolash usullari ilmiy asosda yoritiladi.
Migren — bu markaziy asab tizimining surunkali nevrologik kasalligi bo‘lib,
takrorlanuvchi bosh og‘rig‘i xurujlari bilan kechadi va ko‘pincha bir tomonlama,
pulsatsiyalovchi xarakterga ega bo‘ladi. Epidemiologik ma’lumotlarga ko‘ra, migren
dunyo aholining taxminan 10–15% ida uchraydi hamda ayollarda erkaklarga nisbatan
2–3 barobar ko‘proq kuzatiladi.Kasallik etiologiyasi ko‘p omilli bo‘lib, irsiy moyillik,
neyro-gumoral mexanizmlar buzilishi, serotonin almashinuvining o‘zgarishi,
trigeminal nerv tizimi faollashuvi hamda tashqi omillar (stress, uyqu yetishmovchiligi,
gormonal o‘zgarishlar va ayrim oziq-ovqat mahsulotlari) muhim rol o‘ynaydi.
Patogenezida miya qon tomirlari tonusining o‘zgarishi va neyrogen yallig‘lanish
jarayonlari asosiy ahamiyatga ega. Migren klinik jihatdan bosh og‘rig‘i xurujlari,
ko‘ngil aynishi, qusish, fotofobiya va fonofobiya bilan namoyon bo‘ladi, ayrim
holatlarda esa aura (ko‘rish yoki sezgi buzilishlari) bilan kechadi. Diagnostika asosan
klinik mezonlarga asoslanadi, ammo boshqa nevrologik kasalliklarni istisno qilish
maqsadida MRT va KT tekshiruvlari qo‘llaniladi. Zamonaviy davolash usullari
simptomatik va profilaktik yondashuvlarni o‘z ichiga oladi. Xurujni bartaraf etishda
nosteroid yallig‘lanishga qarshi dorilar, shuningdek triptanlar (masalan, Sumatriptan)
samarali hisoblanadi. Profilaktik davolashda esa beta-blokatorlar, antidepressantlar va
antikonvulsantlar qo‘llaniladi. Shu bilan birga, turmush tarzini to‘g‘rilash, stressni
kamaytirish va individual trigger omillarni aniqlash muhim ahamiyatga ega.
Zamonaviy diagnostika va kompleks davolash yondashuvlari migren bilan og‘rigan
bemorlarning hayot sifatini sezilarli darajada yaxshilashga imkon beradi.
References
Foydalanilgan adabiyotlar:
1. Xalqaro bosh og‘riqlari jamiyati (IHS). Migrenni farmakologik davolash bo‘yicha
dalillarga asoslangan klinik tavsiyalar. 2025 yil.
2. Amerika bosh og‘riqlari jamiyati (AHS). Kattalarda migrenning o‘tkir xurujini
davolash bo‘yicha 2025 yilgi yangilangan tavsiyalar. Headache Journal, 2026 yil.
3. Qaseem A. va boshqalar (Amerika shifokorlar kolleji – ACP). Ambulator
sharoitda epizodik migrenni profilaktik davolash bo‘yicha tavsiyalar. Annals of
Internal Medicine, 2025 yil.
4. Diener H.C., Reuter U. va boshqalar. Migren profilaktikasida qo‘llaniladigan dori
vositalarini yangilangan klinik tahlili. Deutsche Ärzteblatt International, 2026 yil.
5. Yevropa bosh og‘riqlari federatsiyasi (EHF). Migrenni jinsga bog‘liq (gender)
boshqarish bo‘yicha tizimli tahlil va konsensus hujjati. Journal of Headache and
Pain, 2026 yil.
6. Yaponiya bosh og‘riqlari jamiyati (JHS). Migren profilaktikasida CGRPga
yo‘naltirilgan antitanalar – birinchi darajali terapiya sifatida. 2026 yil.
7. Raffaelli B., Souza M.N.P. Migrenning o‘tkir xurujini davolashdagi yangi
yutuqlar (2025). Journal of Neurology, Neurosurgery & Psychiatry, 2026 yil.
8. Xalqaro bosh og‘riqlari jamiyati (IHS). Bosh og‘riqlarining xalqaro tasnifi
(ICHD-3) – 2025–2026 yillardagi yangilanishlar.
9. Amerika bosh og‘riqlari jamiyati (AHS). Migrenni davolashda CGRPga
yo‘naltirilgan terapiyalar bo‘yicha rasmiy pozitsiya. 2025 yil.
10. Goadsby P.J., Holland P.R. va boshqalar. Migren patofiziologiyasi va
neyrobiologiyasiga zamonaviy qarashlar. Nature Reviews Neurology, 2025–2026
yillar.
