MEDIA SAVODXONLIK VA AXBOROT MADANIYATI FANINING TARIXIY EVOLUTSIYASI
Keywords:
Kalit so’z:media savodxonlik, televideniya, axborot, axborot madaniyati, soxta axborot, axborot manipulyatsiyasi, kiberxavfsizlik muommolari.Abstract
Annotatsiya. Mazkur maqolada media savodxonlik va axborot madaniyati
fanining shakllanishi, rivojlanish bosqichlari hamda zamonaviy jamiyatdagi o‘rni
tarixiy evolyutsiya nuqtai nazaridan atroflicha tahlil etiladi. Tadqiqot davomida ushbu
fan yo‘nalishining paydo bo‘lishi omillari, xususan, ommaviy axborot vositalarining
kengayishi, axborot-kommunikatsiya texnologiyalarining jadal rivoji va globallashuv
jarayonlari bilan uzviy bog‘liqligi ochib beriladi.
Maqolada media savodxonlik tushunchasining ilk bor XX asrning o‘rtalarida
G‘arb mamlakatlarida shakllana boshlagani, dastlab u asosan matbuot va televideniye
mahsulotlarini tanqidiy tahlil qilish ko‘nikmalarini rivojlantirishga qaratilgani
yoritiladi. Keyinchalik internet va raqamli texnologiyalar rivoji natijasida media
savodxonlik kengayib, axborotni izlash, saralash, tahlil qilish, baholash va undan
samarali foydalanish kompetensiyalarini o‘z ichiga olgan kompleks tushunchaga
aylangani asoslab beriladi.Maqolada, shuningdek, O’zbekiston sharoitida media
savodxonlik va axborot madaniyatini rivojlantirishga qaratilgan islohatlar, ta’lim
tizimiga joriy etilayotgan yangi yondashuvlar hamda yosh avlodni tanqidiy fikrlashga
o’rgatish zaruriyati alohida ta’kidlanadi. Tadqiqotda media savodxonlik va axborot
madaniyati o‘rtasidagi o‘zaro bog‘liqlik, ularning zamonaviy ta’lim tizimidagi
ahamiyati ham tahlil qilinadi. Ayniqsa, raqamli jamiyat sharoitida soxta axborot (feyk
yangiliklar), axborot manipulyatsiyasi va kiberxavfsizlik muammolariga qarshi
kurashishda ushbu fanlarning o‘rni muhim ekanligi ilmiy asosda yoritiladi.Xulosa
sifatida, media savodxonlik va axborot madaniyati zamonaviy axborotlashgan
jamiyatda har bir shaxsning intellektual salohiyatini oshirishruvchi, uni turli axborot
tahdidlaridan himoya qiluvchi va ongli qaror qilishga yo’naltiruvchi muhim ijtimoiy-
madaniy fenomen sifatida baholanadi.
References
FOYDANANILGAN ADABIYOTLAR.
1. David Buckingham. Media Education: Literacy, Learning and Contemporary
Culture. – Cambridge: Polity Press, 2003.
2. W. James Potter. Media Literacy. – Thousand Oaks: Sage Publications, 2013.
3. UNESCO. Media and Information Literacy: Curriculum for Teachers. – Paris,
2011.
4. Renee Hobbs. Digital and Media Literacy: Connecting Culture and Classroom. –
Thousand Oaks: Corwin Press, 2011.
5. Marshall McLuhan. Understanding Media: The Extensions of Man. – New York:
McGraw-Hill, 1964.
6. Lev Manovich. The Language of New Media. – Cambridge: MIT Press, 2001.
7. IFLA. Guidelines on Information Literacy for Lifelong Learning. – 2006.
8. A. V. Sokolov. Informatsionnaya kultura lichnosti. – Moskva, 2002.
9. O‘zbekiston Respublikasi Oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi. Media savodxonlik
va axborot madaniyati fanidan o‘quv qo‘llanma. – Toshkent, 2020.
10. O‘zbekiston Respublikasi Axborot va ommaviy kommunikatsiyalar agentligi.
Axborot makonida xavfsizlik va media savodxonlik bo‘yicha metodik tavsiyalar. –
Toshkent, 2021.
11. Internet manbalari.
