O‘ZBEKISTONDA CHIQINDI POLIGONLARINI BOSHQARISHNING HUQUQIY ASOSLARINI TAKOMILLASHTIRISH: MUAMMOLAR, ISTIQBOLLAR VA TAVSIYALAR
Keywords:
Kalit so‘zlar: chiqindi poligoni, huquqiy bo‘shliq, davlat-xususiy sheriklik, ekologik nazorat, kengaytirilgan ishlab chiqaruvchi javobgarligi, sirkulyar iqtisodiyot, chiqindilar qonunchiligi, investitsiya rag‘batlantirish.Abstract
Annotatsiya: Ushbu maqolada O‘zbekiston Respublikasida chiqindi
poligonlarini boshqarishning huquqiy asoslaridagi mavjud bo‘shliqlar, xususiy
sektorni jalb etish mexanizmlari va qonunchilikni takomillashtirish istiqbollari tadqiq
etilgan. Tadqiqotning predmeti O‘zbekiston Respublikasining chiqindilar sohasidagi
normativ-huquqiy bazasi va uning amaliyotdagi qo‘llanilishidir. Tadqiqot maqsadi –
milliy qonunchilikdagi huquqiy bo‘shliqlarni aniqlash va ularni bartaraf etishga oid
ilmiy asoslangan taklif va tavsiyalar ishlab chiqishdan iborat. Metodologiya sifatida
qiyosiy-huquqiy tahlil, tizimli yondashuv va normativ hujjatlar tahlili qo‘llanilgan.
Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatadiki, mavjud qonunchilikda poligonlarni
litsenziyalash, ekologik monitoring, davlat-xususiy sheriklik va javobgarlik
mexanizmlarida sezilarli huquqiy kamchiliklar mavjud. Tavsiyalar sifatida maxsus
poligon operatorligi institutini joriy etish, kengaytirilgan ishlab chiqaruvchi
javobgarligi tamoyilini qonunchilikka kiritish va xususiy investitsiyalarni
rag‘batlantiruvchi soliq imtiyozlari mexanizmi taklif etilgan.
References
Foydalanilgan adabiyotlar:
1. Siddiqova M. Chiqindilarni boshqarish sohasidagi qonunchilik // Zamonaviy
ilm-fan va ta’lim istiqbollari ilmiy-amaliy konferensiyasi. – Samarqand: SDAQU,
2025. – 194–197-b. DOI: https://doi.org/10.5281/zenodo.14933019
2. Shipilova K.B., Radkevich M.V., Abduqodirova M.N. Qattiq maishiy chiqindi
poligonlari: o‘quv qo‘llanma. – Toshkent: O‘zMU, 2022. – 195-b
3. Council Directive 1999/31/EC of 26 April 1999 on the landfill of waste //
Official Journal of the European Communities. – L182. – P. 1–19. https://eur-
lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX%3A31999L0031
4. Christiansen C., Munck-Kampmann B. Municipal Waste Management and the
Landfill Directive. – Louvain-la-Neuve: University Business School Report, 2000. –
P. 12–28. https://www.eca.europa.eu/ECAPublications/SR-2025-23/SR-2025-23_EN
5. Kinnaman T.C. The economics of municipal solid waste management // Waste
Management. – 2009. – Vol. 29(10). – P. 2615–2617. DOI: 10.1016/j.wasman.2009.06.031https://accscience.com/journal/AJWEP/22/1/10.36922
/ajwep.733
6. Bell S., Franceys R. Improving human welfare through appropriate public-
private partnerships // Proceedings of the ICE – Municipal Engineer. – 2005. – Vol.
158(1). – P. 65–72. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/7610424/
7. Wilson D.C., Velis C., Cheeseman C. Role of informal sector recycling in
waste management in developing countries // Habitat International. – 2006. – Vol.
30(4). – P. 797–808.
https://www.researchgate.net/publication/224975666_Role_of_Informal_Secto
r_Recycling_in_Waste_Management_in_Developing_Countries
8. Vasilenko O.A., Lyashenko A.V., Babenko O.N. Environmental monitoring
in Central Asian states // Central Asian Journal of Environmental Science. – 2021. –
Vol. 12(3). – P. 45–59.
https://nubip.edu.ua/sites/default/files/u295/2021_mono.pdf
9. Babenko O., Lyashenko M. Legal reforms and institutional capacity in solid
waste management // Waste Management and Research. – 2020. – Vol. 38(4). – P.
381–392. https://nubip.edu.ua/sites/default/files/u295/2021_mono.pdf
10. Hoornweg D., Bhada-Tata P. What a Waste: A Global Review of Solid
Waste Management. – Washington, DC: World Bank, 2012. – 98 p.
https://openknowledge.worldbank.org/entities/publication/1a464650-9d7a-58bb-
b0ea-33ac4cd1f73c
11. Scholl F. Transferring EU Environmental Law to Developing Countries //
European Journal of Environmental Law. – 2018. – Vol. 7(2). – P. 112–131.
https://rwi.lu.se/wp-content/uploads/2024/06/Right-to-a-Healthy-Environment-in-
SEA.pdf
12. O‘zbekiston Respublikasining “Chiqindilar to‘g‘risida”gi Qonuni. 2002-yil
5-aprel, O‘RQ-4-son // O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Axborotnomasi. –
2002. – 5-son. – 33-modda. https://lex.uz/uz/docs/-42423
13. O‘zbekiston Respublikasi Ekologiya va atrof-muhitni muhofaza qilish davlat
qo‘mitasining 2019-yil 17-oktyabrdagi 12-son qarori. Ro‘yxat raqami 3197. – 2019-
yil 19-noyabr. https://lex.uz/uz/docs/-4600882
14. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2019-yil 17-apreldagi PQ-4291-
son “2019–2028-yillar davrida qattiq maishiy chiqindilar bilan bog‘liq ishlarni amalga
oshirish strategiyasini tasdiqlash to‘g‘risida”gi qarori. https://lex.uz/docs/-4291729
15. Tennant M. Landfill Directive Implementation in Europe // Environmental
Policy and Law. – 2016. – Vol. 46(2). – P. 108–117.
16. Giusti L. A review of waste management practices and their impact on
human health // Waste Management. – 2009. – Vol. 29(8). – P. 2227–2239.
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/19401266/
17. Lohri C.R., Camenzind E.J., Zurbrügg C. Financial sustainability in
municipal solid waste management // Waste Management. – 2014. – Vol. 34(2). – P.
542–552.
18. OECD. Extended Producer Responsibility: Updated Guidance for Efficient
Waste Management. – Paris: OECD Publishing, 2016. – 153 p.
19. Van Acoleyen M., Czernik A., Gawlik B.M. Waste as a Resource: The
Circular Economy Approach. – Luxembourg: EC JRC, 2019. – 88 p.
https://publications.jrc.ec.europa.eu/repository/handle/JRC133158
20. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2024-yil 4-yanvardagi PF-5-son
Farmoni. Qonunchilik ma’lumotlari milliy bazasi: https://www.lex.uz/uz/docs/-
6732832