MAKTABGACHA YOSHDAGI DUDUQLANUVCHI BOLALARDA UMUMIY VA MAYDA MOTORIKANING NUTQ RIVOJLANISHIGA TA’SIRI
Keywords:
Kalit so’zlar: duduqlanish, logonevroz, maktabgacha yosh, nutq rivojlanishi, nutq buzilishlari, umumiy motorika, mayda motorika, qo‘l barmoqlari harakati, artikulyatsiya, nutq apparati, nutq ravonligi, ritm va temp, koordinatsiya, neyrofiziologik bog‘liqlik, markaziy asab tizimi, psixomotor rivojlanish, logopedik mashg‘ulotlar, didaktik o‘yinlar, sensor rivojlanish, harakat faoliyati, nutq terapiyasi, kompleks yondashuv, rivojlantiruvchi mashqlar, bolalar psixologiyasi, pedagogik, yondashuv, nutqni korreksiya qilish, reabilitatsiya, kommunikativ ko‘nikmalar, motor rivojlanishdagi kechikishlar.Abstract
Annotatsiya: Maktabgacha yoshdagi duduqlanuvchi bolalarda nutq rivojlanishi
ko‘p omillarga bog‘liq bo‘lib, ular orasida umumiy va mayda motorika alohida
ahamiyat kasb etadi. Ushbu tadqiqot mavzusi aynan motor faoliyatining nutq
shakllanishi va rivojlanishiga ta’sirini o‘rganishga qaratilgan. Annotatsiyada
duduqlanish (logonevroz) muammosi, uning kelib chiqish sabablari va nutq apparati
faoliyati bilan bog‘liq jihatlar yoritiladi. Shuningdek, bolalarda umumiy motorika
(yurish, yugurish, muvozanatni saqlash) hamda mayda motorika (qo‘l barmoqlari
harakatlari, nozik koordinatsiya) rivojlanish darajasi nutqning ravonligi, ritmi va
artikulyatsiyasiga qanday ta’sir ko‘rsatishi tahlil qilinadi. Tadqiqotda maktabgacha
yoshdagi duduqlanuvchi bolalarda ko‘pincha motor rivojlanishning kechikishi yoki
nomuvofiqligi kuzatilishi, bu esa nutqning buzilishiga bevosita yoki bilvosita ta’sir
etishi asoslab beriladi. Ayniqsa, mayda motorika va nutq markazlari o‘rtasidagi
neyrofiziologik bog‘liqlik muhim o‘rin tutishi ta’kidlanadi. Barmoqlar harakatini
rivojlantirishga qaratilgan mashqlar, o‘yinlar va didaktik faoliyatlar orqali nutq
faoliyatini faollashtirish mumkinligi ilmiy jihatdan asoslanadi. Annotatsiyada,
shuningdek, logopedik ish jarayonida kompleks yondashuvning zarurligi, ya’ni nutqni
rivojlantirish bilan bir qatorda umumiy va mayda motorikani rivojlantirishga qaratilgan
mashg‘ulotlarni tizimli ravishda olib borish muhimligi qayd etiladi. Amaliy tavsiyalar
sifatida turli motor mashqlar, o‘yin texnologiyalari va rivojlantiruvchi metodlar
keltiriladi. Tadqiqot natijalari maktabgacha ta’lim muassasalari tarbiyachilari,
logopedlar va ota-onalar uchun foydali bo‘lib, bolalarning nutq rivojlanishini samarali
qo‘llab-quvvatlashga xizmat qiladi.
References
Foydalanilgan adabiyotlar:
1. Domagała A., Mirecka U. Logopedik terapiya metodlari. — Lublin, 2018.
2. Usmonova M. Logopediya asoslari. — Toshkent: O‘qituvchi, 2010.
3. Shomahmudova R. Maktabgacha ta’limda nutq rivojlantirish metodikasi. —
Toshkent: Fan, 2015.
4. Nurmuhamedova D. Bolalarda nutq kamchiliklarini bartaraf etish. — Toshkent:
Tafakkur, 2018.
5. G‘aniyeva M. Maktabgacha yoshdagi bolalar psixologiyasi. — Toshkent:
O‘zbekiston, 2012.
6. To‘xtasinova N. Logopedik ishlar metodikasi. — Toshkent: 2016.
7. Karimova V. Bolalar psixologiyasi va pedagogikasi. — Toshkent: 2014.
