MOBIL ILOVALARDA MA’LUMOTLARNI OʻGʻIRLASH VA SOXTALASHTIRISHGA QARSHI HIMOYA USULLARINI TAHLIL QILISH VA BAHOLASH

Authors

  • Turdiyev Temur Author
  • Ro‘zmatov Nuraddin Islomboy oʻgʻli Author

Keywords:

Kalit so‘zlar: mobil ilovalar, ma’lumotlar xavfsizligi, kriptografiya, autentifikatsiya, JWT, OAuth 2.0, RASP, shifrlash, zaifliklar, axborot xavfsizligi

Abstract

 
Annotatsiya 
Maqsad:  Ushbu  tadqiqot  mobil  ilovalarda  ma’lumotlarni  o‘g‘irlash  va 
soxtalashtirish tahdidlariga qarshi qo‘llaniladigan himoya usullarini tizimli tahlil qilish 
va  samaradorlik  mezonlari  bo‘yicha  baholashga  qaratilgan.  Metodlar:  Tadqiqotda 
adabiyotlarni tizimli ko‘rib chiqish, taqqoslama tahlil va STRIDE tahdid modellash 
metodologiyasi  qo‘llanildi.  2018–2024-yillar  oralig‘ida  chop  etilgan  120  dan  ortiq 
maqola ko‘rib chiqilib, 38 tasi tanlandi; himoya mexanizmlari to‘rtta mezon bo‘yicha 
1–5  ball  tizimida  baholandi.  Natijalar:  Hujum  vektorlari  tahlili  shuni  ko‘rsatdiki, 
tarmoq hujumlari (28%) va zararli dasturlar (23%) eng ko‘p tarqalgan tahdidlardir. 
AES-256  shifrlash  (4,9/5,0),  TLS  1.3  (4,8/5,0)  va  OAuth  2.0  (4,6/5,0)  eng  yuqori 
samaradorlikka  ega  himoya  mexanizmlari  sifatida  aniqlandi.  Taklif  etilgan  uch 
qatlamli himoya modeli ma’lumot o‘g‘irlashni aniqlashda 94,7%, tarmoq hujumlarini 
oldini  olishda  esa  97,2%  ko‘rsatkichga  erishdi.  Xulosa:  Ko‘p  qatlamli  himoya 
yondashuvi  yagona  mexanizmga  nisbatan  2,3–2,8  baravarga  samarali  ekanligi 
tasdiqlandi. Mobil ilova ishlab chiquvchilarga AES-256 shifrlash, qisqa muddatli JWT 
tokenlar va TLS 1.3 ni majburiy qo‘llash tavsiya etiladi. 

References

Foydalanilgan adabiyotlar

1. Statista Research Department. (2024). Number of smartphone users worldwide from

2016 to 2028. Statista. https://www.statista.com/statistics/330695/number-of-

smartphone-users-worldwide/

2. OWASP Foundation. (2023). OWASP Mobile Application Security Verification

Standard (MASVS). OWASP. https://owasp.org/www-project-mobile-app-

security/

3. Felt, A. P., Ha, E., Egelman, S., Haney, A., Chin, E., & Wagner, D. (2012). Android

permissions: User attention, comprehension, and behavior. Proceedings of the

Eighth Symposium on Usable Privacy and Security, 1–14.

https://doi.org/10.1145/2335356.2335360

4. Enck, W., Gilbert, P., Han, S., Tendulkar, V., Chun, B. G., Cox, L. P., Jung, J.,

McDaniel, P., & Sheth, A. N. (2014). TaintDroid: An information-flow tracking

system for realtime privacy monitoring on smartphones. ACM Transactions on

Computer Systems, 32(2), 1–29. https://doi.org/10.1145/2619091

5. Lu, L., Li, Z., Wu, Z., Lee, W., & Jiang, G. (2012). CHEX: Statically vetting Android

apps for component hijacking vulnerabilities. Proceedings of the 2012 ACM

Conference on Computer and Communications Security, 229–240.

https://doi.org/10.1145/2382196.2382223

6. Shostack, A. (2014). Threat Modeling: Designing for Security. Wiley.

7. Lim, I., Yoo, C., & Kim, J. (2022). A study on security vulnerabilities and

countermeasures for Android applications. Journal of Information Security and

Applications, 65, 103109. https://doi.org/10.1016/j.jisa.2022.103109

8. NIST. (2023). Guidelines for the Selection, Configuration, and Use of Transport

Layer Security (TLS) Implementations (NIST SP 800-52 Rev. 2). National Institute

of Standards and Technology. https://doi.org/10.6028/NIST.SP.800-52r2

9. RFC 7519. (2015). JSON Web Token (JWT). Internet Engineering Task Force

(IETF). https://www.rfc-editor.org/rfc/rfc7519

10. RFC 6749. (2012). The OAuth 2.0 Authorization Framework. Internet Engineering

Task Force (IETF). https://www.rfc-editor.org/rfc/rfc6749

Published

2026-05-23

How to Cite

Turdiyev Temur, & Ro‘zmatov Nuraddin Islomboy oʻgʻli. (2026). MOBIL ILOVALARDA MA’LUMOTLARNI OʻGʻIRLASH VA SOXTALASHTIRISHGA QARSHI HIMOYA USULLARINI TAHLIL QILISH VA BAHOLASH . Ta’lim Innovatsiyasi Va Integratsiyasi, 69(5), 211-217. https://journalss.org/index.php/tal/article/view/31080