FOTOELEKTROKOLORIMETR ASOSIDAGI KOLORIMETRIK TAHLILLARDA TASHQI SIFAT NAZORATI (EQA/PT) VA INTERLABORATOR TAQQOSLASHNING AHAMIYATI

Authors

  • XAMROXO‘JAYEV IBROXIMXO‘JA JALOLIDDIN O‘G‘LI Author

Keywords:

Kalit so‘zlar: fotoelektrokolorimetr, tashqi sifat nazorati, EQA, PT, interlaborator taqqoslash, fotometrik o‘lchovlar.

Abstract

Annotatsiya 
Fotoelektrokolorimetr asosida bajariladigan kolorimetrik tahlillarda tashqi sifat 
nazorati  (EQA/PT)  va  interlaborator  taqqoslashning  laboratoriya  natijalari 
ishonchliligi va metrologik izchilligini ta’minlashdagi rolini tahlil qilish.  
Usullar. WHO va boshqa tashkilotlarning EQA bo‘yicha tavsiyalari, fotometrik 
o‘lchovlar  uchun  tashqi  sifat  nazorati  dasturlari  hamda  fotometrik  absorbtsiya 
o‘lchovlarining  interlaborator  baholashiga  oid  ilmiy  maqolalar  tahlil  qilindi. 
Fotoelektrokolorimetrda  bajariladigan  tipik  glukoza  yoki  bilirubin  tahlili  misolida 
laboratoriya ichki nazorati va tashqi sifat nazorati natijalari o‘rtasidagi bog‘lanishni 
ko‘rsatuvchi soddalashtirilgan model ishlab chiqildi.  
Natijalar. Adabiyotlarda fotometrik absorbtsiya o‘lchovlari bo‘yicha 600-800 
laboratoriya  qatnashgan  tashqi  sifat  nazorati  dasturlarida  ishtirokchi  laboratoriyalar 
natijalari dispersiyasi normal taqsimotdan chetga chiqishi, value-larning katta qismi tor 
oraliqda  to‘plansa-da,  taxminan  10%  laboratoriya  natijalari  2-3  barobar  keng 
diapazonda  joylashgani  ko‘rsatilgan.  Global  so‘rov  natijalariga  ko‘ra,  ko‘pchilik 
laboratoriyalar EQA dasturlarida ishtirok etsa-da, ularning natijalarini umumiy sifat 
tizimiga  integratsiya  qilish  va  EQA  ma’lumotlaridan  metod  va  uskunani 
takomillashtirishda foydalanishda bo‘shliqlar mavjud. Modellash shuni ko‘rsatdiki, bir 
xil EQA namunasi uchun laboratoriya natijalarining ±10-15% diapazonida tarqalishi, 
agar davriy tahlil qilinmasa, klinik qarorlar uchun sezilarli sistematik farqlarga olib 
kelishi mumkin.  
Xulosa. Fotoelektrokolorimetr apparatlarida bajariladigan kolorimetrik tahlillar 
uchun  EQA/PT  dasturlarida  muntazam  ishtirok  etish,  interlaborator  taqqoslash 
natijalarini  tahlil  qilish  va  aniqlangan  og‘ishlar  bo‘yicha  tuzatish  choralari  ko‘rish 
laboratoriya  natijalarining  izchilligi  va  metrologik  izchilligini  ta’minlashda  muhim 
mexanizm hisoblanadi.  

References

Foydalanilgan adabiyotlar (APA)

1. Röhle, G., Dybkaer, R., & Fuhr, U. (1989). External quality assessment of

absorbance measurements on spectral and spectral-line photometers. Journal of

Clinical Chemistry and Clinical Biochemistry, 27(5), 323-329.

2. World Health Organization. (2020). Overview of external quality assessment

(EQA). https://www.who.int/publications/m/item/overview-of-external-quality-

assessment-eqa

3. Plebani, M., & Lippi, G. (2010). External quality assessment in laboratory

medicine: Challenges and future perspectives. Clinical Biochemistry, 43(12), 934-

938.

4. IFCC Task Force on Global Laboratory Quality. (2023). External quality

assessment practices in medical laboratories: A global survey. Clinical Chemistry

and Laboratory Medicine, 61(5), 789-798.

5. Theodorsson, E. (2016). Validation in clinical chemistry. Eurachem Workshop

on Method Validation.

https://www.eurachem.org/images/stories/workshops/2016_05_MV/pdf/kn/k04_th

eodorsson_validation_in_clinical_chemistry.pdf

6. Röhle, G., & Plebani, M. (1997). Some practical aspects of the validation of

photometric systems for clinical analyses. Accreditation and Quality Assurance,

2(4), 186-192. [9]

7. Senna collaborative group. (2026). Inter-laboratory comparison of photometric

and LC assay methods for hydroxyanthracene glycosides determination in senna

herbal drugs and dry extracts. Planta Medica. Advance online publication.

Published

2026-05-23

How to Cite

XAMROXO‘JAYEV IBROXIMXO‘JA JALOLIDDIN O‘G‘LI. (2026). FOTOELEKTROKOLORIMETR ASOSIDAGI KOLORIMETRIK TAHLILLARDA TASHQI SIFAT NAZORATI (EQA/PT) VA INTERLABORATOR TAQQOSLASHNING AHAMIYATI . Ta’lim Innovatsiyasi Va Integratsiyasi, 69(5), 256-260. https://journalss.org/index.php/tal/article/view/31096