FOTOELEKTROKOLORIMETR APPARATLARIDA TEXNIK XIZMAT VA KALIBRLASHNING O‘LCHASH ANIQLIGIGA TA’SIRI
Keywords:
Kalit so‘zlar: fotoelektrokolorimetr, kalibrlash, texnik xizmat ko‘rsatish, optik zichlik, Bier–Lambert qonuni, laboratoriya aniqligi.Abstract
Annotatsiya
Klinik laboratoriyalarda qo‘llaniladigan fotoelektrokolorimetr apparatlarida
texnik xizmat ko‘rsatish va kalibrlashning optik zichlik va konsentratsiya o‘lchash
aniqligiga ta’sirini tahlil qilish hamda kalibrlash strategiyasini asoslash.
Usullar. Kolorimetriya va spektrofotometriya nazariyasi asosida Bier–Lambert qonuni
bilan bog‘liq matematik model tuzildi. Standart eritmalar uchun “ideal” va
“kalibrlanmagan” kalibrlash stsenariylari ko‘rib chiqilib, nol nuqtasi va qiyalik
(sezgirlik) xatoliklarining optik zichlik hamda hosil bo‘lgan konsentratsiya
qiymatlariga ta’siri hisoblab chiqildi. Shuningdek, klinik laboratoriya amaliyotida
tavsiya etiladigan kundalik sifat nazorati va davriy kalibrlash sxemasi uchun
konseptual taqqoslash berildi.
Natijalar. Modellash natijalariga ko‘ra, kalibrlashdagi 5–10% lik qiyalik xatosi va nol
nuqtasining siljishi standart eritmalar konsentratsiyasi uchun 6–12% gacha bo‘lgan
nisbiy xatolikka olib kelishi mumkin. Past konsentratsiya diapazonida nol xatosi,
yuqori diapazonda esa qiyalik xatosi ustuvor rol o‘ynaydi. Kunlik sifat nazorati va
kamida yillik kalibrlashni joriy etish orqali amaliy xatolikni laboratoriya uchun maqbul
bo‘lgan ±5% diapazonida ushlab turish mumkinligi asoslandi.
Xulosa. Fotoelektrokolorimetr apparatlarida kalibrlash va texnik xizmat ko‘rsatish
faqat texnik talab emas, balki klinik natijalar ishonchliligi va laboratoriya diagnostikasi
sifatini ta’minlovchi muhim omildir. Standart eritmalar bilan muntazam nazorat, servis
jurnallari yuritish va ishlab chiqaruvchi tavsiyalariga asoslangan kalibrlash rejimini
joriy etish kolorimetrik o‘lchashlarning aniqligini sezilarli darajada yaxshilaydi.
References
Foydalanilgan adabiyotlar (APA)
1. Burtis, C. A., Bruns, D. E., & Tietz, N. W. (Eds.). (2012). Tietz textbook of clinical
chemistry and molecular diagnostics (5th ed.). Elsevier.
2. CLSI. (2016). EP15-A3: User verification of precision and estimation of bias.
Clinical and Laboratory Standards Institute.
3. González, A. G., & Herrador, M. A. (2007). A practical guide to analytical method
validation, including measurement uncertainty and accuracy profiles. TrAC Trends
in Analytical Chemistry, 26(3), 227–238.
4. Harris, D. C. (2015). Quantitative chemical analysis (9th ed.). W. H. Freeman.
5. Krumpe, P. E., & Brown, R. (2001). Quality control in clinical chemistry. Clinics in
Laboratory Medicine, 21(1), 69–87.
6. Westgard, J. O. (2010). Basic QC practices (3rd ed.). Westgard QC Inc.
