MARKAZIY OSIYONING EKOLOGIK INQIROZI: MUAMMOLAR VA YECHIMLAR YO'LIDA

Authors

  • To’rayev Mirfayz Author

Keywords:

Kalit so'zlar: Markaziy Osiyo, ekologiya, Orol dengizi, muzliklar, yer degradatsiyasi, iqlim o'zgarishi, suv xavfsizligi, barqaror rivojlanish.

Abstract

Annotatsiya:  Ushbu  maqola  Markaziy  Osiyo  mintaqasidagi  to'rtta  asosiy 
ekologik  muammoni  —  Orol  dengizining  qurib  ketishi,  muzliklarning  erishi,  yer 
degradatsiyasi va iqlim o'zgarishi — ilmiy manbalar va rasmiy statistikalar asosida 
tahlil  qiladi.  Maqolada  shu  bilan  birga  muammolarni  hal  etishga  qaratilgan 
mintaqaviy va milliy tashabbuslar, ularning samaradorligi va yetishmasliklari ham 
ko'rib chiqiladi.  

References

ADABIYOTLAR VA MANBALAR RO'YXATI

1. Mirziyoyev Sh. M. Qozog'iston Respublikasidagi Markaziy Osiyo sammitida

so'zlagan nutqi. — Nur-Sultan, 2025. Rasmiy nashr. Iqtibos: Anhor.uz, URL:

https://anhor.uz/uz/news/shavkat-mirziyoyev-ekologik-tashabbuslar-kr/ (murojaat:

15.05.2026).

2. Micklin P. The Aral Sea Crisis: Introduction to the Special Issue // Central Asian

Journal of Water Research. — 2016. — Vol. 2. — P. 1–11.

3. Wikipedia. Aral Sea. Ma'lumotlar Britannica va ScienceDirect bilan tekshirilgan.

URL: https://en.wikipedia.org/wiki/Aral_Sea (murojaat: 15.05.2026).

4. Wang X. et al. Changes in area and water volume of the Aral Sea in the arid Central

Asia over the period of 1960–2018 and their causes // Catena. — 2020. — Vol. 191.

— Article 104566. URL:

https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0341816220301168

5. ESA (European Space Agency). Earth from Space: The shrinking Aral Sea.

Copernicus Sentinel-2 data, 18 March 2025. URL:

https://www.esa.int/ESA_Multimedia/Images/2025/04/Earth_from_Space_The_shrin

king_Aral_Sea (murojaat: 15.05.2026).

6. Muccione V., Cassara A. Water and Climate Risks in Central Asia. — Zurich: Swiss

Re, 2019. Iqtibos: RSIS International, 2025.

7. UNESCO Courier. Glaciers, the fragile mirrors of climate change. — January 2025.

URL: https://courier.unesco.org/en/articles/glaciers-fragile-mirrors-climate-change

(murojaat: 15.05.2026).

8. RSIS International. Glacial Retreat and Water Security: What Are the Long-Term

Consequences for Central Asia? — October 2025. URL:

https://rsisinternational.org/journals/ijrsi/uploads/vol-iss-pg2875-2880-

202510_pdf.pdf (murojaat: 15.05.2026).

9. Rounce D.R. et al. Global glacier change in the 21st century: Every increase in

temperature matters // Science. — 2023. — Vol. 379. — No. 6627. — P. 78–83. DOI:

10.1126/science.abo1324.

10. Anhor.uz. Shavkat Mirziyoyev Qozog'istonda Markaziy Osiyo uchun muhim

ekologik tashabbuslarni ilgari surdi. — 2025. URL: https://anhor.uz/uz/news/shavkat-

mirziyoyev-ekologik-tashabbuslar-kr/ (murojaat: 15.05.2026).

11. FAO / GEF. Markaziy Osiyo mamlakatlari suv va yer resurslarini barqaror

boshqarish loyihalari — CAWLN. Gazeta.uz. — 2 dekabr 2025. URL:

https://www.gazeta.uz/uz/2025/12/02/water-land/ (murojaat: 15.05.2026).

12. Aksenov E. et al. Consequences of the Aral Sea restoration for its present physical

state: temperature, mixing, and oxygen regime // Hydrology and Earth System Sciences

(HESS). — 2025. — Vol. 29. — P. 3569–3588. DOI: 10.5194/hess-29-3569-2025.

13. Gazeta.uz. O'zbekiston 2026-yilda Global Ekologik Fond Assambleyasiga

mezbonlik qiladi. — 9 iyun 2025. URL: https://www.gazeta.uz/uz/2025/06/09/gef/

(murojaat: 15.05.2026).

14. Gazeta.uz. 'MO — EU' iqtisodiy forumida muhim xomashyo, chegaralarni

boshqarish va Orol bo'yicha qo'shma loyihalar imzolandi. — 26 noyabr 2025. URL:

https://www.gazeta.uz/uz/2025/11/26/ca-eu/ (murojaat: 15.05.2026).

15. Zamin.uz. O'zbekistonda 2026-yilda ekologik loyihalarga 1,9 trln so'm ajratiladi.

— 26 dekabr 2025. URL: https://zamin.uz/uzbekiston/178706-ozbekistonda-2026-

yilda-ekologik-loyihalarga-19-trln-som-ajratiladi.html (murojaat: 15.05.2026).

16. Gazeta.uz. Ekspertlar — 2025-yil yakuni bo'yicha Markaziy Osiyo hamkorligi

haqida. — 6 yanvar 2026. URL: https://www.gazeta.uz/uz/2026/01/06/ca-comments/

(murojaat: 15.05.2026).

17. Britannica. Aral Sea. Last updated: March 28, 2026. URL:

https://www.britannica.com/place/Aral-Sea (murojaat: 15.05.2026).

18. Sputnik O'zbekiston. Tajikistonda muzliklarning qisqarishi Markaziy Osiyoda suv

xavfsizligiga ta'sir ko'rsatishi mumkin. — 17 fevral 2026. URL:

https://sputniknews.uz/20260217/tajikistan-muzliklar-qisqarish-55760587.html

(murojaat: 15.05.2026).

19. CarbonBrief. Half of world's glaciers to 'disappear' with 1.5C of global warming.

— January 2023. URL: https://www.carbonbrief.org/half-of-worlds-glaciers-to-

disappear-with-1-5c-of-global-warming/ (murojaat: 15.05.2026).

20. Zhang Y. et al. Evaporation from the hypersaline Aral Sea in Central Asia // Science

of the Total Environment. — 2023. URL:

https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0048969723070407

(murojaat: 15.05.2026).

Published

2026-06-01

How to Cite

To’rayev Mirfayz. (2026). MARKAZIY OSIYONING EKOLOGIK INQIROZI: MUAMMOLAR VA YECHIMLAR YO’LIDA . Ta’lim Innovatsiyasi Va Integratsiyasi, 70(1), 218-226. https://journalss.org/index.php/tal/article/view/31717