MARKAZIY OSIYONING EKOLOGIK INQIROZI: MUAMMOLAR VA YECHIMLAR YO'LIDA
Keywords:
Kalit so'zlar: Markaziy Osiyo, ekologiya, Orol dengizi, muzliklar, yer degradatsiyasi, iqlim o'zgarishi, suv xavfsizligi, barqaror rivojlanish.Abstract
Annotatsiya: Ushbu maqola Markaziy Osiyo mintaqasidagi to'rtta asosiy
ekologik muammoni — Orol dengizining qurib ketishi, muzliklarning erishi, yer
degradatsiyasi va iqlim o'zgarishi — ilmiy manbalar va rasmiy statistikalar asosida
tahlil qiladi. Maqolada shu bilan birga muammolarni hal etishga qaratilgan
mintaqaviy va milliy tashabbuslar, ularning samaradorligi va yetishmasliklari ham
ko'rib chiqiladi.
References
ADABIYOTLAR VA MANBALAR RO'YXATI
1. Mirziyoyev Sh. M. Qozog'iston Respublikasidagi Markaziy Osiyo sammitida
so'zlagan nutqi. — Nur-Sultan, 2025. Rasmiy nashr. Iqtibos: Anhor.uz, URL:
https://anhor.uz/uz/news/shavkat-mirziyoyev-ekologik-tashabbuslar-kr/ (murojaat:
15.05.2026).
2. Micklin P. The Aral Sea Crisis: Introduction to the Special Issue // Central Asian
Journal of Water Research. — 2016. — Vol. 2. — P. 1–11.
3. Wikipedia. Aral Sea. Ma'lumotlar Britannica va ScienceDirect bilan tekshirilgan.
URL: https://en.wikipedia.org/wiki/Aral_Sea (murojaat: 15.05.2026).
4. Wang X. et al. Changes in area and water volume of the Aral Sea in the arid Central
Asia over the period of 1960–2018 and their causes // Catena. — 2020. — Vol. 191.
— Article 104566. URL:
https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0341816220301168
5. ESA (European Space Agency). Earth from Space: The shrinking Aral Sea.
Copernicus Sentinel-2 data, 18 March 2025. URL:
https://www.esa.int/ESA_Multimedia/Images/2025/04/Earth_from_Space_The_shrin
king_Aral_Sea (murojaat: 15.05.2026).
6. Muccione V., Cassara A. Water and Climate Risks in Central Asia. — Zurich: Swiss
Re, 2019. Iqtibos: RSIS International, 2025.
7. UNESCO Courier. Glaciers, the fragile mirrors of climate change. — January 2025.
URL: https://courier.unesco.org/en/articles/glaciers-fragile-mirrors-climate-change
(murojaat: 15.05.2026).
8. RSIS International. Glacial Retreat and Water Security: What Are the Long-Term
Consequences for Central Asia? — October 2025. URL:
https://rsisinternational.org/journals/ijrsi/uploads/vol-iss-pg2875-2880-
202510_pdf.pdf (murojaat: 15.05.2026).
9. Rounce D.R. et al. Global glacier change in the 21st century: Every increase in
temperature matters // Science. — 2023. — Vol. 379. — No. 6627. — P. 78–83. DOI:
10.1126/science.abo1324.
10. Anhor.uz. Shavkat Mirziyoyev Qozog'istonda Markaziy Osiyo uchun muhim
ekologik tashabbuslarni ilgari surdi. — 2025. URL: https://anhor.uz/uz/news/shavkat-
mirziyoyev-ekologik-tashabbuslar-kr/ (murojaat: 15.05.2026).
11. FAO / GEF. Markaziy Osiyo mamlakatlari suv va yer resurslarini barqaror
boshqarish loyihalari — CAWLN. Gazeta.uz. — 2 dekabr 2025. URL:
https://www.gazeta.uz/uz/2025/12/02/water-land/ (murojaat: 15.05.2026).
12. Aksenov E. et al. Consequences of the Aral Sea restoration for its present physical
state: temperature, mixing, and oxygen regime // Hydrology and Earth System Sciences
(HESS). — 2025. — Vol. 29. — P. 3569–3588. DOI: 10.5194/hess-29-3569-2025.
13. Gazeta.uz. O'zbekiston 2026-yilda Global Ekologik Fond Assambleyasiga
mezbonlik qiladi. — 9 iyun 2025. URL: https://www.gazeta.uz/uz/2025/06/09/gef/
(murojaat: 15.05.2026).
14. Gazeta.uz. 'MO — EU' iqtisodiy forumida muhim xomashyo, chegaralarni
boshqarish va Orol bo'yicha qo'shma loyihalar imzolandi. — 26 noyabr 2025. URL:
https://www.gazeta.uz/uz/2025/11/26/ca-eu/ (murojaat: 15.05.2026).
15. Zamin.uz. O'zbekistonda 2026-yilda ekologik loyihalarga 1,9 trln so'm ajratiladi.
— 26 dekabr 2025. URL: https://zamin.uz/uzbekiston/178706-ozbekistonda-2026-
yilda-ekologik-loyihalarga-19-trln-som-ajratiladi.html (murojaat: 15.05.2026).
16. Gazeta.uz. Ekspertlar — 2025-yil yakuni bo'yicha Markaziy Osiyo hamkorligi
haqida. — 6 yanvar 2026. URL: https://www.gazeta.uz/uz/2026/01/06/ca-comments/
(murojaat: 15.05.2026).
17. Britannica. Aral Sea. Last updated: March 28, 2026. URL:
https://www.britannica.com/place/Aral-Sea (murojaat: 15.05.2026).
18. Sputnik O'zbekiston. Tajikistonda muzliklarning qisqarishi Markaziy Osiyoda suv
xavfsizligiga ta'sir ko'rsatishi mumkin. — 17 fevral 2026. URL:
https://sputniknews.uz/20260217/tajikistan-muzliklar-qisqarish-55760587.html
(murojaat: 15.05.2026).
19. CarbonBrief. Half of world's glaciers to 'disappear' with 1.5C of global warming.
— January 2023. URL: https://www.carbonbrief.org/half-of-worlds-glaciers-to-
disappear-with-1-5c-of-global-warming/ (murojaat: 15.05.2026).
20. Zhang Y. et al. Evaporation from the hypersaline Aral Sea in Central Asia // Science
of the Total Environment. — 2023. URL:
https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0048969723070407
(murojaat: 15.05.2026).