ANTIK FALSAFADA INSONPARVARLIK VA SUBSTANSIONALLIK G‘OYALARINING RIVOJLANISHI: SUQROT, AFLOTUN, ARASTU VA BOSHQA FALSAFIY MAKTABLAR TAHLILI

Authors

  • Mirzaxolov Nodirbek Tojiboyevich Author

Keywords:

Kalit so‘zlar: Antik falsafa, insonparvarlik, substansionallik, Suqrot, Aflotun, Arastu, Epikurchilik, stoitsizm, skeptitsizm, neo-aflotunchilik, o‘zingni angla, g‘oyalar olami, birinchi substansiya, logos, ataraksiya, evdemonizm.

Abstract

 
Annotatsiya:  Ushbu  maqolada  antik  falsafaning  insonparvarlik  va 
substansionallik g‘oyalari tizimli tahlil qilinadi. Qadimgi Yunoniston falsafasida inson 
mohiyati, uning dunyodagi o‘rni va borliq bilan munosabatlarini anglash bosqichlari 
Suqrot, Aflotun, Arastu, Epikur, stoitsizm, skeptitsizm va neo-aflotunchilik ta’limotlari 
misolida yoritilgan. Maqolada Suqrotning “o‘zingni angla” tamoyili va “fazilat – bu 
bilimdir” tezisi, Aflotunning g‘oyalar olami va inson ruhining  abadiy substansiyasi 
haqidagi ta’limoti, Arastuning birinchi va ikkinchi substansiyalar haqidagi nazariyasi 
hamda uning “inson siyosiy hayvondir” degan tamoyili tahlil qilingan. Shuningdek, 
Epikurning baxt va zavq falsafasi, stoitsizmning taqdirga bo‘ysunish va ichki erkinlik 
haqidagi  qarashlari,  skeptitsizmning  bilish  chegaralari  va  hukmdan  voz  kechish 
tamoyili hamda neo-aflotunchilikning Yagona va inson ruhining yuksalishi haqidagi 
ta’limoti o‘rganilgan.  

References

Foydalanilgan adabiyotlar

1. “Epicureanism” // Encyclopædia Britannica Online. – 2024. –

URL: https://www.britannica.com/topic/Epicureanism (murojaat sanasi: 15.05.2026)

2. “Neoplatonism” // Encyclopædia Britannica Online. – 2024. –

URL: https://www.britannica.com/topic/Neoplatonism (murojaat sanasi: 15.05.2026)

3. “Skepticism” // Encyclopædia Britannica Online. – 2024. –

URL: https://www.britannica.com/topic/skepticism (murojaat sanasi: 15.05.2026)

4. “Stoicism” // Encyclopædia Britannica Online. – 2024. –

URL: https://www.britannica.com/topic/Stoicism (murojaat sanasi: 15.05.2026)

5. Aristotel. Nikomax etikasi / Tarjimon va izohlar muallifi H.Hoshimov. –

Toshkent: O‘zbekiston faylasuflari milliy jamiyati nashriyoti, 2010. – 320 b.

6. Edvords, F. Ancient Stoicism And Rational Psychology // American

Humanist Association, 1995. – (https://americanhumanist.org/what-is-

humanism/ancient-stoicism-rational-psychology/)

7. Epiktet. Qo‘llanma / Yunon tilidan tarjimon A.G‘ulomov. – Toshkent:

G‘afur G‘ulom nomidagi Adabiyot va san’at nashriyoti, 1985. – 128 b.

8. Epikur. Meneveyga maktub / Yunon tilidan tarjimon T.Mahmudov. –

Epikur. Epikurning asosiy aforizmlari asarida. – Toshkent: Adolat nashriyoti, 2000. –

B. 34-36.

9. Epikur. Meneveyga maktub / Yunon tilidan tarjimon T.Mahmudov. –

Epikur. Epikurning asosiy aforizmlari asarida. – Toshkent: Adolat nashriyoti, 2000. –

B. 34-35.

10. Gadamer, G. Platon dialektik etikasi / Nemis tilidan tarjimon S.Ahmedov.

– Toshkent: Universitet nashriyoti, 1986. – B 45.

11. Krissman, Z. “The Cartoon History of Humanism, Episode 1: Epicurus

and the Right to Party” // The Humanist, 2014. –

(https://thehumanist.com/arts_entertainment/humor/the-cartoon-history-of-

humanism)

12. Long, A.A. Ellinistik falsafa: stoiklar, epikurchilar, skeptiklar / Ingliz

tilidan tarjimon M.Mirzaahmedov. – Toshkent: Sharq nashriyoti, 2006. – B 67.

13. Mark Avreliy. O‘zim haqimda / Lotin tilidan tarjimon N.Komilov. –

Toshkent: Yozuvchi nashriyoti, 1991. – 176 b. (Mark Avreliy, O‘zim haqimda, 6-kitob,

6-band)

14. Piette, A. Parmenides, Plato, Aristotle: Essay on the foundations of an

existential anthropology // Agathos: An International Review, Volume 15, Issue 1 (28):

7-22, 2024. – P 8.

15. Platon. Faydr / Yunon tilidan tarjimon A.Safarov. – Toshkent: Fan

nashriyoti, 2005. – 144 b.

16. Rassel, B. G‘arb falsafasi tarixi / Ingliz tilidan tarjimon H.Nazarov. –

Toshkent: Sharq nashriyoti, 2005. – 880 b.

17. Soatov, U.I. Antik falsafada inson muammosi // Falsafa va huquq, 2008,

3-son. – B. 78.

18. Xayrullayev, M. Qadimgi Yunon falsafasi tarixi / Mas’ul muharrir

A.Shermuhamedov. – Toshkent: O‘zbekiston Milliy ensiklopediyasi nashriyoti, 2001.

– B 112.

Published

2026-06-02

How to Cite

Mirzaxolov Nodirbek Tojiboyevich. (2026). ANTIK FALSAFADA INSONPARVARLIK VA SUBSTANSIONALLIK G‘OYALARINING RIVOJLANISHI: SUQROT, AFLOTUN, ARASTU VA BOSHQA FALSAFIY MAKTABLAR TAHLILI . Ta’lim Innovatsiyasi Va Integratsiyasi, 70(2), 285-294. https://journalss.org/index.php/tal/article/view/31861