GAZNI QURITISHDA ISHLATILGAN SEOLITLARNING XOSSALARINI O'RGANISH

Authors

  • Rustamov Doston Isroil o‘g‘li Author
  • Amirkulov Nuritdin Sayfullayevich Author

Keywords:

Kalit so'zlar: seolit, molekulyar elak, gazni quritish, adsorbsiya, regeneratsiya, shudring nuqtasi, suv sig'imi, tabiiy gaz, adsorber, g'ovaklik.

Abstract

Annotatsiya:  Ushbu  maqolada  tabiiy  gaz  va  uglevodorod  gazlarini  chuqur 
quritishda qo'llaniladigan seolitli molekulyar elaklarning adsorbsion, fizik-mexanik va 
regeneratsion  xossalari  ilmiy  tahlil  qilindi.  Gazni  quritish  jarayonida  seolitning 
samaradorligi faqat suv bug'ini yutish sig'imi bilan emas, balki g'ovak o'lchami, kation 
tarkibi, donadorlik, mexanik mustahkamlik, issiqlikka chidamlilik, massaalmashinish 
tezligi  va  ishlatilgandan  keyingi  ifloslanish  darajasi  bilan  belgilanadi.  Tadqiqot 
konsepsiyasi  3A,  4A,  5A  va  13X  turdagi  seolitlarni  solishtirish,  ishlatilgan 
adsorbentlarda suv sig'imi pasayishi, g'ovaklarning bloklanishi, koks va tuzlar bilan 
ifloslanishi, regeneratsiya samaradorligi hamda kolonna bosim yo'qotilishiga ta'sirini 
baholashga  yo'naltirildi.  Maqolada  seolitlarning  xossalarini  aniqlash  uchun 
gravimetrik  namlik,  statik  suv  adsorbsiyasi,  BET  yuzasi,  XRD,  FTIR,  TGA/DSC, 
ezilish mustahkamligi va yirik-mayda fraksiya tahlili kabi  metodlar tavsiya qilindi. 
Tahlil  shuni  ko'rsatadiki,  3A  seoliti  suvni  selektiv  yutishi  sababli  gazni  chuqur 
quritishda eng xavfsiz adsorbentlardan biri hisoblanadi; 4A va 13X esa suv bilan birga 
CO2, H2S, merkaptanlar yoki kislorodli birikmalarni ham yutishi mumkinligi sababli 
ularni  tanlash  gaz  tarkibi  va  texnologik  maqsadga  bog'liq.  Ishlatilgan  seolitlarning 
xossalarini  muntazam  nazorat  qilish  adsorberning  xizmat  muddatini  uzaytirish, 
regeneratsiya  energiya  sarfini  kamaytirish  va  gazni  qayta  ishlash  qurilmalarida 
gidratlanish, korroziya hamda muzlash xavfini pasaytirishda muhim ahamiyatga ega. 

References

Foydalanilgan adabiyotlar

1. Terrigeol A. Molecular Sieves Contaminants: Effects, Consequences and Mitigation.

GPA Europe Annual Conference, Berlin, 2012.

2. Honeywell UOP. UOP Adsorbent Solutions. Technical brochure, Honeywell UOP,

2020.

3. Honeywell UOP. Natural Gas Adsorbents: molecular sieve adsorbents for

dehydration and purification of natural gas and NGL streams. Technical information

page.

4. Arkema. Siliporite molecular sieves for natural gas processing. Technical product

information.

5. Zeochem. Molecular Sieve Adsorbents. Technical brochure, 2023.

6. Kim K.M., Oh H.T., Lim S.J., Ho K., Park Y. Adsorption Equilibria of Water Vapor

on Zeolite 3A, Zeolite 13X, and Dealuminated Y Zeolite. Journal of Chemical &

Engineering Data, 2016, 61(4), 1547-1554. DOI: 10.1021/acs.jced.5b00927.

7. Wynnyk K.G., Hojjati B., Marriott R.A. Sour Gas and Water Adsorption on

Common High-Pressure Desiccant Materials: Zeolite 3A, Zeolite 4A, and Silica Gel.

Journal of Chemical & Engineering Data, 2019, 64(7), 3156-3163. DOI:

10.1021/acs.jced.9b00233.

8. Gabruś E., Nastaj J., Tabero P., Aleksandrzak T. Experimental studies on 3A and

4A zeolite molecular sieves regeneration. Chemical Engineering Journal, 2015, 259,

232-242.

9. Simo M., Sivashanmugam S., Brown C.J., Hlavacek V. Adsorption/desorption of

water and ethanol on 3A zeolite in near-adiabatic fixed bed. Industrial &

Engineering Chemistry Research, 2009. DOI: 10.1021/ie900446v.

Published

2026-06-02

How to Cite

Rustamov Doston Isroil o‘g‘li, & Amirkulov Nuritdin Sayfullayevich. (2026). GAZNI QURITISHDA ISHLATILGAN SEOLITLARNING XOSSALARINI O’RGANISH . Ta’lim Innovatsiyasi Va Integratsiyasi, 70(2), 347-356. https://journalss.org/index.php/tal/article/view/31871