MATEMATIK MODELLASHTIRISH ASOSIDA TALAB VA TAKLIFNI BASHORAT QILISH
Keywords:
Kalit so'zlar: matematik modellashtirish, talab va taklif, bashorat qilish, ekonometrik modellar, vaqtli qatorlar, ARIMA, elastiklik, dinamik modellar, sun'iy intellekt, O'zbekiston.Abstract
Annotatsiya: Mazkur ilmiy maqolada talab va taklifni bashorat qilishda
matematik modellashtirish usullarining nazariy asoslari va amaliy qo'llanilishi tizimli
ravishda yoritilgan. Chiziqli va nochiziqli modellar, dinamik modellar, ekonometrik
usullar, vaqtli qatorlar tahlili (ARIMA, ARCH/GARCH) va sun'iy intellekt asosidagi
bashorat usullari batafsil tahlil qilingan. O'zbekiston iqtisodiyoti misolida non, go'sht,
yoqilg'i va telekommunikatsiya xizmatlariga bo'lgan talab va taklifni bashorat qilish
bo'yicha empirik natijalar keltirilgan. Maqola ilmiy tadqiqotchilar, iqtisodchilar va
davlat siyosati ishlab chiqaruvchilari uchun mo'ljallangan.
References
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
1. Box, G. E. P., Jenkins, G. M., Reinsel, G. C., & Ljung, G. M. (2015). Time Series
Analysis: Forecasting and Control (5th ed.). John Wiley & Sons.
2. Hamilton, J. D. (2020). Time Series Econometrics. Princeton University Press.
3. Hyndman, R. J., & Athanasopoulos, G. (2021). Forecasting: Principles and
Practice (3rd ed.). OTexts.
4. Nicholson, W., & Snyder, C. (2021). Microeconomic Theory: Basic Principles and
Extensions (13th ed.). Cengage Learning.
5. Pindyck, R. S., & Rubinfeld, D. L. (2018). Microeconomics (9th ed.). Pearson.
6. Stock, J. H., & Watson, M. W. (2019). Introduction to Econometrics (4th ed.).
Pearson.
7. Goodfellow, I., Bengio, Y., & Courville, A. (2016). Deep Learning. MIT Press.
8. Hastie, T., Tibshirani, R., & Friedman, J. (2017). The Elements of Statistical
Learning (2nd ed.). Springer.
9. O'zbekiston Respublikasi Davlat statistika qo'mitasi. (2024). *O'zbekiston
iqtisodiyotining asosiy ko'rsatkichlari (2020-2024)*. Toshkent.
10. O'zbekiston Respublikasi Markaziy banki. (2024). Narxlar dinamikasi va talab
prognozlari bo'yicha tahliliy hisobot. Toshkent.
11. O'zbekiston Respublikasi Energetika vazirligi. (2023). Yoqilg'i-energetika balansi
va prognozi. Toshkent.
12. Toshkent davlat iqtisodiyot universiteti. (2024). Talab va taklifni ekonometrik
modellashtirish: O'zbekiston misolida. "Iqtisodiy tahlil va prognoz" jurnali, 2-son,
23-41-betlar.
13. Raqamli iqtisodiyot va elektron hukumat vazirligi. (2024). Telekommunikatsiya
xizmatlari bozorining rivojlanish prognozi. Toshkent.
14. World Bank. (2023). Uzbekistan: Economic Outlook and Demand Forecasting.
Washington, D.C.
15. International Monetary Fund. (2024). Uzbekistan: Selected Issues and Forecasting
Models. IMF Country Report No. 24/112.
16. Samarqand iqtisodiyot va xizmat instituti. (2024). Matematik modellashtirish
asosida hududiy bozorlarni prognoz qilish. "Ilmiy tadqiqotlar" jurnali, 3-son, 56-
72-betlar.
17. Bollerslev, T. (1986). Generalized Autoregressive Conditional
Heteroskedasticity. Journal of Econometrics, 31(3), 307-327.
