OPTIMALLASHTIRISH USULLARI VA ULARNING MIKROIQTISODIYOTDA QO‘LLANILISHI
Keywords:
Kalit so‘zlar: optimallashtirish, maksimallashtirish, minimallashtirish, Lagrange multiplikatori, chiziqli dasturlash, qavariq tahlil, ishlab chiqarish funksiyasi, iste'molchi tanlovi, foyda, xarajat, O‘zbekiston.Abstract
Annotatsiya: Mazkur ilmiy maqolada optimallashtirish usullarining
mikroiqtisodiyotdagi o‘rni va qo‘llanilishi tizimli ravishda yoritilgan. Cheklanmagan
va cheklangan optimallashtirish masalalari, klassik differensial hisob usullari,
Lagrange multiplikatorlari, chiziqli va nochiziqli dasturlash, qavariq tahlil, dinamik
optimallashtirish va evristik usullar (genetik algoritmlar, zarrachalar to‘dasi) batafsil
tahlil qilingan. Mikroiqtisodiyotning asosiy masalalari — foydani maksimallashtirish,
xarajatlarni minimallashtirish, iste'molchi tanlovi, ishlab chiqarish funksiyasi va
resurslarni optimal taqsimlash misollarida optimallashtirish usullarining qo‘llanilishi
ko‘rsatilgan. O‘zbekiston iqtisodiyoti misolida paxta tozalash korxonasi, sut zavodi va
boshqa tarmoqlarda optimallashtirish natijalari keltirilgan.
References
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
1.Boyd, S., & Vandenberghe, L. (2018). Convex Optimization. Cambridge
University Press.
2.Chiang, A. C., & Wainwright, K. (2005). Fundamental Methods of
Mathematical Economics (4th ed.). McGraw-Hill.
3.Dixit, A. K. (2019). Optimization in Economic Theory (2nd ed.). Oxford
University Press.
4.Hillier, F. S., & Lieberman, G. J. (2020). Introduction to Operations
Research (11th ed.). McGraw-Hill.
5.Intriligator, M. D. (2018). Mathematical Optimization and Economic Theory.
SIAM.
6.Mas-Colell, A., Whinston, M. D., & Green, J. R. (1995). Microeconomic
Theory. Oxford University Press.
Nicholson, W., & Snyder, C. (2021). Microeconomic Theory: Basic 7.Principles
and Extensions (13th ed.). Cengage Learning.
Pindyck, R. S., & Rubinfeld, D. L. (2018). Microeconomics (9th ed.). Pearson.
8.Simon, C. P., & Blume, L. (2010). Mathematics for Economists. W.W. Norton
& Company.
9.Sundaram, R. K. (2019). A First Course in Optimization Theory. Cambridge
University Press.
10.Varian, H. R. (2014). Intermediate Microeconomics (9th ed.). W.W. Norton
& Company.
11.Nocedal, J., & Wright, S. J. (2019). Numerical Optimization (2nd ed.).
Springer.
12.Kennedy, J., & Eberhart, R. (1995). Particle Swarm
Optimization. Proceedings of ICNN'95, 4, 1942-1948.
13.Goldberg, D. E. (2014). Genetic Algorithms in Search, Optimization and
Machine Learning. Pearson.
14.O'zbekiston Respublikasi Iqtisodiyot va moliya vazirligi. (2024). Korxonalar
samaradorligini oshirishda optimallashtirish usullari. Toshkent.
15.Samarqand iqtisodiyot va xizmat instituti. (2024). Mikroiqtisodiyotda
matematik usullar. "Ilmiy tadqiqotlar" jurnali, 1-son, 12-28-betlar.
16.Toshkent davlat iqtisodiyot universiteti. (2023). Ishlab chiqarish xarajatlarini
optimallashtirish: paxta tozalash korxonalari misolida. "Iqtisodiy tahlil va prognoz"
jurnali, 3-son, 34-49-betlar.
17.O'zbekiston Respublikasi Raqamli iqtisodiyot va elektron hukumat vazirligi.
(2024). Sun'iy intellekt asosida resurslarni optimallashtirish. Toshkent.
18.World Bank. (2023). Uzbekistan: Optimization of Resource Allocation in
Agriculture. Washington, D.C.
19.Pontryagin, L. S. (2018). Optimal Control Theory. CRC Press.