RAQAMLI IDENTIFIKATSIYA TIZIMLARINING IQTISODIY XAVFSIZLIKKA TA’SIRI
Keywords:
Kalit so‘zlar: raqamli identifikatsiya, iqtisodiy xavfsizlik, biometrik verifikatsiya, moliyaviy inklyuziya, kiberxavfsizlik, firibgarlikka qarshi kurash, shaxsiy ma’lumotlar maxfiyligi, autentifikatsiya, Aadhaar, Smile ID, O‘zbekiston raqamli banking tizimi.Abstract
Annotatsiya: Ushbu ilmiy maqola raqamli identifikatsiya (raqamli ID)
tizimlarining iqtisodiy xavfsizlikka ko‘rsatayotgan ko‘p qirrali ta’sirini tizimli tahlil
qiladi. Raqamli identifikatsiya – bu jismoniy yoki yuridik shaxsning o‘ziga xos
atributlarining ishonchli raqamli aks etishi bo‘lib, u biometrik ma’lumotlar,
kriptografik kalitlar yoki rasmiy hujjatlar asosida shakllantiriladi. Tadqiqotda raqamli
ID tizimlarining moliyaviy inklyuziyani kengaytirish, firibgarlik va jinoiy faoliyatga
qarshi kurashish, shuningdek, iqtisodiy faoliyat samaradorligini oshirishdagi roli
o‘rganilgan. Shu bilan birga, ushbu tizimlarning kiberxavfsizlik, shaxsiy ma’lumotlar
maxfiyligi, texnologik qaramlik va ijtimoiy tengsizlikni kuchaytirish kabi salbiy
jihatlari ham tahlil qilingan. Maqolada Hindistonning Aadhaar tizimi, Ukrainaning
Diia platformasi, Afrikadagi Smile ID va O‘zbekistonning yangi joriy etilayotgan
raqamli banking verifikatsiya talablari misolida amaliy tajribalar o‘rganilgan. Xulosa
qismida raqamli identifikatsiya tizimlarining iqtisodiy xavfsizlikka ta’sirini
optimallashtirish bo‘yicha amaliy tavsiyalar ishlab chiqilgan.
References
Foydalanilgan adabiyotlar
1. Frost, J. (2025). Digital Identity Systems improve access but don’t erase risk.
IBS Intelligence.
2. Greene, C. (2026). The Promise of Digital Identities (IDs): Access and Crime
Prevention. Federal Reserve Bank of Atlanta.
3. Hares, S. (2025). How selfies open a secure path to financial inclusion.
Mastercard.
4.IEEE Access. (2025). Challenges in Implementing Cross-Border Digital
Identity Systems for Global Public Infrastructure: A Comprehensive Analysis. IEEE
Access, 13, 42083-42098.
5.McNabb, L. (2025). Will Digital Identity become the backbone of the world
economy? NatWest Corporates and Institutions.
6. Sagdiyev, R. (2025). RIVOJLANGAN MAMLAKATLARNING
G‘AZNACHILIK TIZIMI. Iqtisodiy Taraqqiyot Va Tahlil, 3(8), 128-135.
7. SamISI. (2024). RAQAMLI IQTISODIYOTDA XAVFSIZLIK
MASALALARI. Zenodo.
8. The Paypers. (2026). Uzbekistan advances digital banking verification from
April 2026.
9. Zenodo. (2025). MOLIYA BOZORINI RIVOJLANTIRISHDA RAQAMLI
TEXNOLOGIYALAR O'RNI. Zenodo.
