RAQAMLI IQTISODIYOT SHAROITIDA TIJORAT BANKLARIDA KREDIT RISKINI OLDINI OLISHNING NAZARIY ASOSLARI
Keywords:
Kalit so‘zlar: kredit riski, raqamli iqtisodiyot, tijorat banki, riskni oldini olish, sun’iy intellekt, mashinali o‘qitish, kredit skoringi, muqobil ma’lumotlar, Bazel kelishuvi, moliyaviy barqarorlik.Abstract
Annotatsiya. Mazkur maqolada raqamli iqtisodiyot sharoitida tijorat
banklarida kredit riskini oldini olishning nazariy-uslubiy asoslari tadqiq etilgan.
Kredit riskining iqtisodiy mohiyati, tarkibiy unsurlari (defolt ehtimoli, defolt holatidagi
yo‘qotish va riskka tortilgan mablag‘) hamda tasnifi ilmiy nuqtai nazardan ochib
berilgan. Raqamli texnologiyalar — sun’iy intellekt, mashinali o‘qitish, katta
ma’lumotlar va muqobil ma’lumot manbalari — ta’sirida kredit riskini boshqarish
paradigmasining o‘zgarishi, an’anaviy va raqamli yondashuvlar qiyosiy tahlil
qilingan. Tadqiqot natijasida kredit riskini oldini olishning to‘rt bosqichli
(identifikatsiya, baholash, monitoring va kamaytirish) konseptual modeli taklif etilgan
hamda O‘zbekiston bank tizimi uchun nazariy va amaliy xulosalar ishlab chiqilgan.
References
Foydalanilgan adabiyotlar
1. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2020-yil 12-maydagi PF-5992-son
Farmoni. 2020–2025-yillarga mo‘ljallangan O‘zbekiston Respublikasining bank
tizimini isloh qilish strategiyasi to‘g‘risida. – Toshkent, 2020.
2. O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki Boshqaruvining 2015-yil 13-iyundagi
14/5-son qarori. Tijorat banklarida aktivlar sifatini tasniflash va aktivlar bo‘yicha
ehtimoliy yo‘qotishlarni qoplash zaxiralarini shakllantirish tartibi to‘g‘risidagi
nizom.
3. Basel Committee on Banking Supervision. Principles for the Management of
Credit Risk. – Basel: Bank for International Settlements, 2000. – 26 p.
4. Altman E.I. Financial Ratios, Discriminant Analysis and the Prediction of
Corporate Bankruptcy // The Journal of Finance. – 1968. – Vol. 23, No. 4. – P.
589–609.
5. Saunders A., Cornett M.M. Financial Institutions Management: A Risk
Management Approach. – 10th ed. – New York: McGraw-Hill, 2021. – 832 p.
6. Bi S., Bao W. Innovative Application of Artificial Intelligence Technology in
Bank Credit Risk Management // International Journal of Global Economics and
Management. – 2024. – Vol. 2, No. 3. – P. 76–81.
7. Crisanto J.C., Leuterio C.B., Prenio J., Yong J. Regulating AI in the Financial
Sector: Recent Developments and Main Challenges. – Basel: Bank for
International Settlements (FSI Insights), 2024.
8. Machine Learning Powered Financial Credit Scoring: A Systematic Literature
Review // Artificial Intelligence Review. – Springer, 2025. – DOI:
10.1007/s10462-025-11416-2.
9. Mhlanga D. Financial Inclusion in Emerging Economies: The Application of
Machine Learning and Artificial Intelligence in Credit Risk Assessment //
International Journal of Financial Studies. – 2021. – Vol. 9, No. 3. – P. 1–16.
10. O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki rasmiy statistik ma’lumotlari. –
[Elektron resurs]. – URL: https://cbu.uz (murojaat sanasi: 2026-yil).