STRESS VA DEPRESSIYANING INSON SALOMATLIGIGA TA’SIRI
Keywords:
KALIT SO‘ZLAR: Stress, depressiya, kortizol, HPA o‘qi, psixosomatik kasalliklar, anksiyetli buzilishlar, psixoterapiya, sog‘lom turmush tarzi, ruhiy salomatlik, profilaktika.Abstract
ANNOTATSIYA
Ushbu maqolada zamonaviy hayotning ajralmas qismiga aylangan ikki muhim
psixoemotsional holat — stress va depressiyaning inson salomatligiga ko‘rsatadigan
ta’siri ilmiy nuqtai nazardan keng yoritiladi. Stress organizmning tashqi muhitdagi
noqulay omillarga universal javob reaksiyasi sifatida ko‘rib chiqilib, uning fiziologik
mexanizmlari, gipotalamus-gipofiz-buyrak usti bezi (HPA) o‘qi faoliyati, kortizol va
adrenalin gormonlarining roli batafsil tahlil qilinadi. Maqolada depressiyaning klinik
xususiyatlari, turlari va patogenetik mexanizmlari muhokama qilinadi.
Shuningdek, surunkali stress va depressiyaning yurak-qon tomir tizimi,
immunitet, ovqat hazm qilish, endokrin va nerv tizimlariga, hamda umuman jismoniy
va aqliy salomatlikka ko‘rsatadigan keng qamrovli salbiy ta’sirlari ko‘rib chiqiladi.
Tadqiqot natijalari stress va depressiyani erta tashxislash, sog‘lom turmush tarzini
singdirish va kerakli psixologik hamda tibbiy yordam olish ushbu holatlarning oldini
olish va davolashning eng samarali yo‘li ekanligini tasdiqlaydi.
References
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
– Selye, H. (1956, qayta nashr 2013). The Stress of Life. — McGraw-Hill
Education.
– World Health Organization (WHO). (2024). Depression and Other
Common Mental Disorders — Global Health Estimates.
– American Psychiatric Association. (2022). Diagnostic and Statistical
Manual of Mental Disorders, DSM-5-TR. — Washington, DC: APA Publishing.
– Sapolsky, R. M. (2004, qayta nashr 2021). Why Zebras Don’t Get Ulcers:
The Acclaimed Guide to Stress, Stress-Related Diseases, and Coping. — Holt
Paperbacks.
– Karimov, Sh., & Yusupova, D. (2021). Tibbiyot psixologiyasi va
psixosomatika asoslari. — Toshkent: Tibbiyot nashriyoti.
– McEwen, B. S. (2017). Allostasis and the Epidemiology of Stress-Related
Disease. Annual Review of Medicine, 68, 113–127.
– Cuijpers, P., et al. (2023). Psychological treatment of depression: A
systematic overview. World Psychiatry, 22(1), 105–115.
– Mahmudov, A. (2020). Sog‘lom turmush tarzi va ruhiy salomatlik. —
Toshkent: Yangi asr avlodi.
