O‘SMA KASALLIKLARI PATOLOGIYASI VA KELIB CHIQISH SABABLARI
Keywords:
KALIT SO‘ZLAR: O‘sma, neoplaziya, kanserogenez, onkogen, supressor gen, metastaz, xavfli o‘sma, xavfsiz o‘sma, kanserogen omil, gistologik tashxis, onkologiya, profilaktika.Abstract
ANNOTATSIYA
Ushbu maqolada zamonaviy tibbiyotning eng dolzarb muammolaridan biri —
o‘sma (neoplastik) kasalliklarning patologiyasi va kelib chiqish sabablari ilmiy nuqtai
nazardan keng yoritiladi. O‘sma — to‘qima hujayralarining nazoratsiz, avtonom va
izchil ko‘payishi natijasida shakllanadigan patologik o‘sib boruvchi tuzilma bo‘lib,
organizmning normal regulyator mexanizmlariga bo‘ysunmaydi. Maqolada
o‘smalarning umumiy tasnifi, xavfsiz va xavfli o‘smalar o‘rtasidagi tafovutlar,
hujayraviy va to‘qimaviy darajadagi patomorfologik o‘zgarishlar, kanserogenezning
bosqichlari va molekulyar mexanizmlari batafsil tahlil qilinadi.
Shuningdek, o‘smalarning kelib chiqishida muhim rol o‘ynaydigan kimyoviy
(tamaki tutuni, aflatoksin, asbest), fizik (ionlashtiruvchi nurlanish, ultrabinafsha
nurlar), biologik (HPV, EBV, HBV, HCV, H. pylori) va genetik (onkogenlar, supressor
genlar, irsiy sindromlar) omillar muhokama qilinadi. Onkogenez nazariyalari,
kanserning olti asosiy belgisi (hallmarks of cancer), shuningdek zamonaviy tashxis
usullari — gistologik, immunogistokimyoviy, molekulyar-genetik tekshiruvlar,
vizualizatsiya texnologiyalari (KT, MRT, PET) hamda profilaktika tamoyillari ko‘rib
chiqiladi.
References
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
• Hanahan, D., & Weinberg, R. A. (2022). Hallmarks of Cancer: New
Dimensions. Cancer Discovery, 12(1), 31–46.
• Kumar, V., Abbas, A. K., & Aster, J. C. (2021). Robbins & Cotran
Pathologic Basis of Disease (10th ed.). — Elsevier.
• DeVita, V. T., Lawrence, T. S., & Rosenberg, S. A. (2023). DeVita,
Hellman, and Rosenberg’s Cancer: Principles & Practice of Oncology (12th ed.). —
Wolters Kluwer.
• International Agency for Research on Cancer (IARC). (2024).
GLOBOCAN 2022: Global Cancer Statistics. — Lyon: WHO Press.
• World Health Organization (WHO). (2024). Cancer — Fact sheet and
prevention strategies. — Geneva.
• Weinberg, R. A. (2014). The Biology of Cancer (2nd ed.). — Garland
Science.
• Tursunov, A. T., & Karimov, B. M. (2021). Onkologiya asoslari. —
Toshkent: Tibbiyot nashriyoti.
• Mahmudov, B., & Saidov, A. (2022). Klinik onkologiya va
patomorfologiya. — Toshkent: Yangi asr avlodi.
• National Cancer Institute (NCI). (2024). Cancer Causes and Prevention.
— Bethesda, MD.
• American Cancer Society (ACS). (2024). Cancer Facts & Figures 2024.
— Atlanta.
